Mezarlık gülü (Süsen-Iris) – Milliyet Vitrin

15 May 1999  | Kategori: Yazilarim

irisBir bitki düşünün. Floransa onu 1100’lü yıllarda şehir amblemi olarak seçmiş, 1200’lerde Fransızların asalet ve dini sembolü olmuş (üç yaprak inanç, bilgelik, cesaret anlamına gelmekteydi), Botticelli ve Leonardo da Vinci resimlerinde bolca kullanılmış. Ortaçağda insanlar soğanına sahip olabilmek için müthiş paralar vermiş. Evet, sözünü ettiğim bugün hepimizin mezarlıklarda görüp de hiç değer vermediğimiz süsen (Iris). Mezarlıklarda yetişmesi suçmuş gibi damgalanmış, hafif korkularak bakılan bir bitki bu.

Vincent Van Gogh’un meşhur tablosunu hatırlayın. Cam sanatını seviyorsanız, aslında botanikçi olan Emile Galle ya da Amerikan Louis Comfort Tiffany’i. Art Nouveau mobilyalarına ya da objelerine meraklıysanız, bu bitkiyi iyi bilmeniz lazım (Unutmadan Art Nouveau’nun en iyi örneleri Horhor Antikacılar Çarşısı’nın ikinci katında mevcut. Tavsiye ederim).

Süsen soğanlı bir bitki olup yaklaşık 250 türü dünyanın her yerinde bolca yetişmekte. Bizde Anadolu’nun kendine has 20 doğal türü var. Kurtkulağı, navruz, zambak, susam gibi isimlerle de tanınıyor.
Üretimi, yetiştirilmesi çok kolay. Yazın çiçeklerin gösterisi bitince kökten ayırmayla çoğaltılabiliyor. Hiç ellenmezse her sene kendi alanında çoğalarak gelişiyor. Süsenler kireçli, suyu geçirgen topraklarda kış – ilkbahar döneminde sulanmak ve bakım ister. Çiçek açması bitince kupkuru toprakta dinlenmek ister.

iris
Bakımsız mezarlıklar bu bitki için ideal. Fazla sulama problem çıkartabilir. Dikerken soğanlar toprağın biraz altına hatta tepeden farkedilecek kadar yakına yerleştiriliyor. Çok değişik renklerde 5 – 15 cm arası çiçekler açabiliyor. Genelde mor, beyaz, sarı, pembe, esas renkleridir. Menekşe kokusu gibi parfümlüdür. İlaç sanayisinde kullanılmaktadır. Kusturucu, idrar ve balgam sökücü etkisi vardır.

Bahçelerinizde fazla ilgilenemeyeceğiniz bol güneşli az sulanan alanlara süsen dikin. Korkmayın, uğursuz falan değil. Hatta mitolojide gökkuşağı tanrıçası olduğuna, dikildiği topraklara mutluluk getirdiğine inanılmakta! Senede bir ilkbaharda gübreleme, ilgi ve sevgi… Başka bir şey istemiyor. Bizim gibi.
Not: 250 tür içinde çok az da olsa bataklıkta, çamurda yetişeni de var ama genel isteği susuzluk.

Murat Pilevneli.

3 adet Yorum | Paylaş Stumble Upon Facebook

Kırılgan güzel (Gelincik) – Milliyet Vitrin

08 May 1999  | Kategori: Yazilarim

İç mekan bitkilerinde en son moda dümdüz metal saksılarda tıraşlanmış çim. Evet, bildiğiniz çim! Orkide modası geçmek üzere…

Moda deyince iki yaz önce Japon modacı Kenzo bitki şekillerini devleştirerek unutulmayacak bir koleksiyon hazırlamıştı. O seride de en çok kırmızı gelincikler ilgi çekmişti.

Sahte bitkileri sevmem, kullanmam ama çim gibi en son moda dekorasyon elemanlarından biri de dev kağıt ya da plastik çiçekler. Hele bu yapma çiçekler bir de örneklerini Mudo, Vakko, Suadiye Dom gibi mağazalarda bulabileceğiniz gelincik olursa…

gelincik

Gelincikler Türkiye’de her yerde sorunsuz bir şekilde kendiliğinden yetiştikleri için bence gereken ilgiyi görmüyorlar. Halbuki doğal bahçe akımında bolca kullanılabilir. Tamam, gösterisi kısa, kendisi kırılgan ama renk değeri çok yüksek.

gelincikT

Her sene tohumdan yetiştirebileceğiniz gelincik türleri gibi dikildiği yerde tekrar çoğalarak çıkan iri çiçekleri de var. Bu türler şakayıklar kadar güzel çiçek açabiliyor.
Yurdumuzda doğal olanı ise küçük kırmızısı. (En fazla 50 santimetreye kadar büyüyebiliyor.) Alvala, aş otu, gelin gülü, gündüz gülü, kahma, kapıncak, köpeklolası gibi isimlerle her yörede karşımıza çıkmakta.

Gelincik (Papaver) özellikle kireçli, suyu tutmayan her toprakta, aşırı güneşli her alanda yetişebilir. Kısa süreli ilkbahar donları, soğuklar bitkinin gelişimini etkilemez. Her sene ilkbahar öncesi toprağa tohumları serpip yetiştirebileceğiniz gibi esas sonbaharda soğanlı bitkileri dikerken tohumları yayarsanız verim alabilirsiniz. Çünkü yağmurlar daha da besler.

gelincik

Kırmızı dışında pembe, sarı, portakal ya da beyaz renkleri de olan gelinciğin çiçekleri toplanıp, kurutularak öksürük şurubu yapımında kullanılıyor. Ayrıca bu çiçeklerin sakinleştirici, uyku verici etkisi de var. Yaprakları ve gövdesi ise çiğ olarak salataya lezzet katıyor. Yağı da yumurtayla kavrularak yenebilir.

Ufak çiçeklileri çim, ağaç dibi, düzlüklerde, iri çiçekli haşhaş türleri de bitki bordürlerinde kullanılabilir. Yalnız bu çeşit çiçekleri yağmur ve rüzgardan korumak için desteklemek gerekir. Toprak fazla sulanırsa yeşil ya da karasinek hastalığı kapabilir.

Kesilen çiçekler suda, vazoda fazla dayanmaz. Dayanma sürelerini uzatmak için çiçekleri topladıktan sonra sapı bir süre kaynamış suya batırın. Başka bir yöntem de çoğu bitki için geçerli olan en dibinin kızgın ütü ile yakılmasıdır.

Murat Pilevneli.

Yorum yaz | Paylaş Stumble Upon Facebook

← Önceki sayfa