İki bitki için zamanlamada bir sorun yok, korkum otoyollarda tek tük beyaz çiçeklerini açan, bugün gördüğüm ilkbahar bitkilerin erken açmasında. Kelebek kılıklı manolyalar açacak diye de ödüm patlıyor, ilkbahar manolyaları sabırsızdır, ilk sıcak günlerde çiçeklerini patlatır, soğuğu yedikçede çiçekleri yanar.

Daha kış bitmedi, Mart’ın ikinci bölümü genelde soğuk, belkide karlı geçer. Bahçe işlerinde acele edip derin budama yapacaksanız, çim ekecekseniz dikkat, Nisan ayını bekleseniz doğru olabilir.

Çıplak köklü satılan meyve fidanları ya da güllerin dikimini bu günlerde bitirin, sonra tutmaları zor olabilir. Çıplak köklü bitkileri dikimden önce bir gece ya da en az 2 saat suda bekletip sonra dikim yaparsanız bitkinize hız verdirip, daha sağlıklı tutmasını sağlayabilirsiniz.

Bugün bana sürpriz oldu,Tansaş’ta saksılı hazır açtırılmış lalelerin satıldığını gördüm, çok hoşuma gitti.

Koyu renk küçük açan Laleleri çok severim, bir aydır mahallemizin çiçekçisi Emine Abla’dan demetle lale alıyorum. Sattığı yerli üretim çiçekler çok güzel ve dayanıklı. İthal kesme çiçeklerde getirilen zorluklardan sonra bu yerli örnekleri gördükçe moralim düzeldi.

Emine Abla İstanbul Cemiltopuzlu Caddesi üzerinde Diyar Burma Baklavacısının önünde yağmurlu ya da çok sıcak günler dışında çiçek satıyor. Onunla tanışırsanız benden selam söyleyin, sattıkları uygun fiyatlıdır, çok pazarlık etmeyin, kızar!

Murat Pilevneli

Hercai menekşe, siklamen, çuha çiçeği ve açelyalar, bu dönemde mucizevi işler başarıyorlar. Siz kış çiçeklerin ilkbaharda açtığını ya da ev içinde yetişeceğini zannediyorsunuz değil mi? Değil!… Önceden açtırılmış bir sürü örnek şu sıralar marketlerde satılıyor.

Bitki seven çoğu misafir, gittikleri eve bazen saksılı bir açelya, siklamen götürürler. O gece ev içinde en güzel yere yerleştirilen bitki, en haşmetli biçimde, cayır cayır yanan kaloriferlere dayanmaya çalışırlar. Önce susuz kalır, ardından çiçekleri büzüşür, birkaç gün sonra yapraklar dökülür.

“Vah vah, ben hiç çiçek bakamıyorum, ne alsam öldürüyorum, işte yine öldü!” diye üzülmeyin. Yapacağınız tek şey, açelyanızı ya da siklameninizi evin en soğuk yerine koymak ya da balkona çıkartmak. Korkmayın, üzerine kar yağsa bile bunlara bir şey olmaz, hemen toparlarlar.

Açelyalar ve siklamenler her zaman dışarıda durur. Balkonunuz varsa saksıları cam önüne dizebilirsiniz (çok yağmur almazlarsa uzun dönem formunu koruyabiliyorlar). Yeri, biraz gölgeli olsun. Güneş saksıdaki su kaybını hızlandırır. Ama bu da güneşten tamamen yoksun kalması anlamına gelmez. Bahçeniz varsa, açelyaları ilkbaharda yarı gölgeli bir ağaç altına dikmelisiniz (tam kök yüzeyine denk gelmesin, suyu ayarlayamayabilirsiniz.).

Açelyaların güneşe dayanıklılığını yapraklarından anlayabilirsiniz; yaprakları ne kadar küçükse, ışığa o kadar dayanıklı demektir. Rhododendron arboreum‘lar, hani şu fidanlıklarda satılan, açelya gibi çiçek açan kocaman Orman gülleri, aslında açelya yani Rhododendron (Azalea) yakın akrabasıdır, genel bakım istekleride aynıdır.

Bizim Karadeniz dağları yapraklarını kışın döken (Rhododendron Luteum), ilkbaharda açan sarı-turuncu açelya türleri kaynıyor. (Daimi yeşil Orman güllerinin bizdeki doğal türü Rhodendron ponticum, bilinen yöresel isimleri, Komar, Kaful ( Vakfıkebir-Trabzon), Ağu, Kara ağu (Giresun), Zelenika (Demirköy-Kırklareli).

O zaman söküp bizim bahçelere taşıyalım derseniz bir dakika, işi o kadar da kolay sanmayın! (Çevreciler bunları söylediğime kızacaklar, biliyorum!) Kökler çok gelişmiş olabileceği için sökünce tutmaları zordur. Bolca köküyle taşımanız gerekiyor. Dikimde mutlaka kök hormonuda vermelisiniz. Simdiden uyarayım, maceraya kalkacaksanız şansınız biraz zor, demedi demeyin! Siz bence, garatili, saksılı olanlardan alın, fidanlıklarda para kazansın!…

Marketlerde bir servet fiyatına satılan, sağlık için faydalı, bir o kadar da tehlikeli Deli bal bu çiçeklerden elde ediliyor. Çiçekleri yarı zehirli, uğraşırken dikkat edin. İlkbahar bitiminde orman güllerinin çiçekleri geçince kalan çiçek tepelerini elle temizlemeniz gerekiyor, bu işlem bir sene sonraki çiçek miktarını arttırıyor.

Toprağınız nasıl; beyaz mı, kil rengi mi, siyah mı, yapışkan mı, kışın yüzeyde su birikiyor mu? Bu soruların bir sebebi var; açelyalar asitli, yani orman toprağını severler. Mümkünse, dikerken kestane toprağı, çürümüş yapraklar ya da hazır açelya torfları kullanın. Ama toprak beyaz ve çok yapışkansa, bunları unutun, sadece iyi toprakla saksıda tutun! (Saksıda tutup, rutubetine ve güneşine dikkat ederseniz, senelerce bol bol çiçek açarlar.)

Kurak, sıcak iklimlerde, killi ve kireçli toprakta açelya, ormangülü gelişemez, sararır, büzüşür, ölür.

Çuha çiçekleri açelyalar kadar büyümese de, yer örtücü tipleri, gölgeli kış bahçelerinde mükemmel olurlar.

Büyük renk grupları oluşturacak gibi ekilmelerinde yarar var. Yazın bahçenize cam güzeli ya da güneş begonyası dikiyorsanız, aynı yerlere çuha çiçeği ya da hercai menekşe dikebilirsiniz. Yarı gölge, tam güneş, fark etmez. Toprak biraz nemli olsun, yeter. Çiçekler havanın sıcaklığına göre iyi açıyor, en mükemmel hallerini de ilkbahara doğru sergileyebiliyorlar.

Boyları ve çiçekleri küçük olan çuha çiçeklerinin adı Primula-polyantha‘dır. Bunlar, laboratuarlarda, doğadaki yabani tipin genleriyle oynanarak üretilmişlerdir. Çok dayanıklıdırlar. Çuha çiçeği bütün kış çiçekli kalabilir, ama yazın sadece yapraklarını görürsünüz. İster söküp saksıya alın, ister bu şekilde ayırıp çoğaltın, bence toprakta kalmasında fayda vardır. Birkaç senede çim gibi toprağı kapatıp her sene daha çok çiçek açar.

Çuha çiçeklerinin bahçeye dikilebilecek uzun saplı, flamingo kılıklı bir başka türü de var. Onun adı Primula obconica.

Bakım ve dikim aynı ama bu türü fazla su seviyor. Biraz balçık bir toprak bulmanızda fayda var. Toprağınız kumlu ve su tutmuyorsa, bitkiyi su tutucu torflarla dikmelisiniz, yoksa iyi gelişmez. Laboratuarlarda üretilmiş, her türlü market-fidanlıkta kolayca bulabileceğiniz çuha çiçekleri, “Primula polyantha” ya da “P. vulgaris-elatior” adlarını da taşıyor. İlkbaharda açan laleler, nergis, eğrelti otu ya da yoncalarla birlikte iyi gelişiyor. Ellenmediği zaman kalıcı yer örtüsü oluşturuyor.

Hercai menekşelerin pek sorunu yok; dik ve unut!… Ama siklamenin birkaç sorunu var. Çiçekli dönemde bol su ve biraz çiçek açtırıcı gübre istiyor. Ama ilkbaharda başlayan dinlenme döneminde ilgilenilmemesi ve ellememesi gerekiyor. Çünkü sadece uyumak, susuz kalmak istiyor. İçiniz acısa bile bu dönemde siklameni sulamayın. Aynı özellik, kış mevsiminde sardunyalar ve kaktüsler için de geçerli. Onları’da sulamayı unutun… Dinlenmek istiyorlar… Bahara kadar!…

Murat Pilevneli.

Çam yerine plastik olanlarda gerçekçi, iyi de süsleniyorlar. Kırıldı, sulanmadı derdi yok, zaten güzel formlu bir gerçek çam hayli pahalıdır, bunlara bir kere para sayıp her sene kullanabilirsiniz.

Araştırırken bulduğum bu alternatifi size göstermek istedim. Bitki yerine çok başarılı…

Bir de son senelerde Amerikada modaymiş, ters plastik çamlarlar türedi, beğenemedim ama fikriniz olsun istedim…

Şimdi tam zamanı, evinize yılbaşı çamı almak istiyorsanız konuyla ilgili eski iki yazımı tekrar okumanızı öneririm:

Yeni yıla girerken…

Çamımı kesme!!!

İyi seneler,

Murat Pilevneli.

Araştırdım ismi Hibiscus Mutabilis imiş. İstanbulda fidanlıklarda bilinmiyordu, Bodrum’da buldum, bir tanesini alıp getirdim. Akdeniz iklimini sevdiğini düşündüğüm için, poyraz rüzgarlarına kapalı, korunaklı en güneşli yere diktim.

İlk sene çiçek açtı, fakat benimki tek pembe tonlu çıktı. (Resimdeki ağacın, 10 yaşında, mimozanın baskısıyla güdük kalmış bugünkü hali, anlaşıldı, bu sene mimoza çieklerinden sonra budanacak!…)

Hibiscus mutabilis‘in Türkçesi Yol hatmisi, Ağaç gülü, Hint gülü, Yanardöner, Pamuk gülü gibi isimlerle biliniyor.
Bendeki katmerli pembe çiçekli tip dışında birçok değişikleride var. İlginizi çekerse bakın:
http://davesgarden.com/guides/pf/showimage/74748
Uzakdoğu Çin kökenli, Malvaceae ailesinden bu bitkinin aslında soğuk iklimlerde yaşayabilmesi zor. Hatmi, ya da japon güllerinden farklı iri yapraklarını kışın döküyor ama gövde don olan yerlerde etkilenebiliyor, başınıza gelirse korkmayın, bitkinizi derin budayıp tekrar sürdürebilirsiniz.

Üretilmesi basit, ilkbaharda geçen seneki sürgünlerden alacağınız çelikleri sadece toprağa daldırabilmeniz şeklinde…

Bir diğer üretim şekli tohumdan yapılıyor. Çiçeklerinden sonra oluşan tohumları, kışın uçuşmaya başladıkları zaman toplayın, ilkbahar öncesi de toprağa dikin.

Her türlü toprakta, çok su istemeden, bol güneşte açabiliyor. Porsuklarda olduğu gibi dipteki durağan suyu sevmiyor, diktiğiniz toprak mutlaka süzek olmalı.

Zamanla 5-6 metre boy, şemsiye gibi tepe yapabiliyor. Budanması gerekmiyor, şekli bozulursa, ya da soğuktan etkilenmişse budamalısınız.

Sokak kedileri’de bitkiye bayıldı, tırnaklarını yumuşak gövdesinde bileylediler, lif lif soyuldu. Meğerse bu yapısı sebebiyle yurt dışında halat yapmak için de tüketilirmiş. Çiçekler, yapraklar ilaç yapımında ve ayrıca Hindistanda kumaş, iplik boyama sanayinde kullanılırmış.

Unutmadan, bu bitkinin gövdeside zehirliymiş, budamalardan sonra lütfen elinizi yıkayın!…
Murat Pilevneli.

Murat Bey,
Benim 30cm boyunda bir madagaskar Palmiyem var. Bunun bakım ve üretimi hakkında bilgi verebilir misiniz acaba?
Eşini başka yerde bulamadım, bir gün bişey olacak diye korkuyorum. 8 yıldır çiçeklenmedi de. Ne yapmalıyım dersiniz?
Teşekkürler

Evet, çok ilginç bir bitki seçmişsiniz. Seneler önce açık havada Bodrumdaki bir projede bende kullanıp başarısızlıkla karşılaşmıştım. Çünkü bitki kışın en az 15 dereceye kadar dayanabiliyor. Tercihi genelde 26-28 derecelerde olmalı. Kışın ise toprağı 2-3 ay az sulanıp kuru kalmalı. Yeni sürgünler belirince normal sulamaya geçip toprak biraz rutubetli olmalıdır. Lütfen, sulama arasını kontrol edin, bol su vermeyin.

Bitkinin (aslında bir palmiye değil, bir çeşit sütleğen - Pachypodium lamerei yaprakları tepede palmiye gibi gözüktüğü için ismi palmiye olmuş) Anavatanı Madagaskar Adasında 10 metrelik örnekleri var (iç mekanlarda daha kısa oluyor).

Sizin sorduğunuz beyaz çiçeklerini ilkbahar ya da yaz başında en az 120 cm. boy yaptıktan sonra verebiliyormuş ( iç mekanlarda çok zor açıyormuş , üzgünüm!). Çiçekler bitkinin tepesinde açıyor, bitki uzadıkça kokulu çiçekleri görmeniz zorlaşıyormuş.
Normal şartlarda 10 senede yaklaşık 1 metre boy yapabiliyor.

Seneler önce Türkiyede ithalatla gelen iç mekan örnekleriyle bizim buralara kadar geldi. Yanlış bakım sonucu kolayca ölebilmesi, dikenli gövdesi sebebiylede pek tercih edilmedi.

Ev içinde kalorifere yakın, güneşli yada çok aydınlık bir yerde bitkinizi saklayabilirsiniz. Kuru havadan bozulmuyorlar.

Kaktüs toprağıyla her üç senede bir, yeni kaba almanız gerekiyor. Gübre sevmiyorlar!

Çeliklemeyle ya da tohumlarından üretilebiliyor. Bitkinin dipten sürgün vermiş yeni bir dalını aldıktan sonra kaktüslerde- sütleğenlerdeki gibi, 5-8 gün dikmeden biraz kurutup saklamalısınız. Sonra, dikim yapacağınız dalı dikenlerden temizleyip gövdeye çizikler atıp süzek toprakla dikmelisiniz.

Tohumlarda çiçeklerden sonra oluşan salatalık kılıklı tohum keselerinde gelişiyorlar. Tamamen dökülecek kıvama gelmeden bitkiden toplamayın. İçinden çıkan beyaz kanatlı tohumlar fazla saklanamıyor, önce bir gün suda bekletip, yumuşatıp, adından da hemen dikim yapmanız gerekiyor.

Fazla sudan kök çürümesi, yaprak dökülmesi (alt yaprakların zamanla dökülmesi normal), soğuktan etkilenip kararan yapraklar ve kırılan gövdeden çıkan zehirli öz suyu sorun olabiliyor.

Evinde küçük çocuk olanlar, hayvan besleyenlere tavsiye etmiyorum, sütsü iç sıvısı, dikenleri çok tehlikeli. Anavatanında hayvanlarla mücadele için çit gibi dikiliyormuş!!!

Saygılarımla.
Murat Pilevneli.

Siklamen (Cyclamen) aslında tipik bir Akdeniz bitkisidir. Kışları - 4 dereceden soğuk olmayan her yerde rahatlıkla yetişebilir.

İlkbaharda, sonbaharda ve kışın açan üç değişik grup sıklamen vardır.

Bitki marketlerinde şu sıralar satılan C. Persicum aslında ev içinde, fazla sıcakta yaşayamaz. Fazla su sevmez. Rutubetli bir toprağı, serin ortamı olsun yeter. Mayıs ayına kadar değişik renkli çiçeklerini açmaya devam eder. Düz beyaz, pembe, mor, vişne, karışık renkli çiçekleri vardır. Yaprakları yuvarlak, kalp gibi, kimi zaman düz yeşil, kimi zaman da yeşil üzeri gri boyalı gibi olabilir.

Siz siz olun aldığınız, hediye gelen siklamenleri ev içinde tutmayın. Balkonunuzda 4 saatten fazla güneş almayan, bol ışıklı bir camın önüne yerleştirin. Aşırı soğuk, uzun süreli don yapmadıkça bitkiyi etkilemez. Sulamasına dikkat edin. Asla su verirken çiçekleri ıslatmayın. 6 santimetreye kadar büyüyebilen çiçekler, kuytu alanda üzerine dökülen sudan buruşabilir.

Tavsiye ederim, renkleri ve yaprakları kendi içinde büyük gruplarla düzenleyin. Koyu yeşil, bitkilerin önünde mermer deseni gibi boyalı yapraklı ve beyaz çiçeklisi süper duruyor.

Siklamenleri bahçenizde kışın yaprağını döken ağaç altlarına dikin çünkü yazın fazla güneş ve su istemiyorlar. Yaprakları, çiçekleri geçtikten sonra, seneye, Eylül-Ekim ayına kadar asla sulamayın. Soğanlar kupkuru kalsın. Sonbahara doğru tek tük yaprak çıkarmaya başlayınca sulayın. Çiçeklenme döneminde iki haftada bir potasyumlu sıvı gübre verin.

Siklamene yaban domuzları bayılırmış. Koca soğanları çıkartıp yerlermiş! Bu sebeple halk arasında yer somonu, domuz ekmeği ya da topalak isimleriyle bilinirmiş…

Tıbbi açıdan müshil ve kusturucu, barsak paraziti düşürücü gibi etkileri de varmış!…

Tarımda da soğanlar kaynatılıp, toprağa su dökülünce dipteki tüm solucanlar ortaya çıkarmış!… Miş muş…

Evet, siklamen konumuz bu kadar. Şimdi, tüm dünyadaki ılıman kuşakta yaşayan, bahçe meraklılarının en sevdiği mevsim, ilkbaharda açacak soğanlı bitkilerin dikim zamanı geldi demiştim.

Semt pazarları, çiçek pazarları, marketler derken; milyonlarca soğan birden ortaya çıktı.

Lütfen öncelikle bahçenizin iklimine, güneş durumuna ve özellikle toprak cinsine göre soğan alın. Türkiye’de yapılan en büyük yanlış burada. Örneğin bataklık gibi toprağa ya da karanlık ağaç altına lale dikilmez!

Lale (Tulipa) demişken, Orta Asya orijinli bitki M.Ö. 5. ve 6.yy Hun sanatında, 12.yy İran ve Anadolu Selçuklu eserlerinde ve 13.yy Osmanlı eserlerinde sevilip bolca kullanıldığı bilinmektedir.

Padişahlığı dışında çok iyi bir bahçevan olan Fatih Sultan Mehmet de döneminde Topkapı Sarayını ve diğer sarayları bu bitki ile donatmıştır. Avrupalılar Laleyi bizden görüp, kendi topraklarına taşımıştır.

Botanistler laleden değişik türler üretip, Hollandalıların salgın hastalık gibi “Tulipmania” denilen soğanların servet fiyatına satıldığı, ekonomik çöküşe sebep olduğu 17.yy ilk bölümündeki çalkantılı dönemi yaşamışlardır. Ne ilginçtir ki Osmanlılar önceki zamanında lale soğanlarını satarken, sonraki yıllarda Hollandalılardan soğan ithal etmeye başlamış ve ekonomisi de zamanla çökmüştür!…

Osmanlı eserlerinde soğanlı çiçek motifleri, işlemeli kumaşlarda, Kaftan desenlerinde, mücevherlerde, 16.yy İznik Çinileri’n de, minyatürlerde, Teship ve Kâtı sanatında, Edirnekari tahta süslemelerinde, Anadolu Halı ve kilimlerinde, mimari süslemelerde bolca kullanılmıştır…

Sümbül de (Hyacinthus orientalis) laleden sonra popüler olmuş, Osmanlı’nın son günlerine kadar bolca kullanılmıştır.

Neyse, biz yine konumuza dönelim. Artık soğanlar eski dönemlerdeki gibi servet fiyatına satılmıyor, dilediğiniz bitkinin bolca değişik türlerini de marketlerde bulabilirsiniz.Bulabildiğiniz soğanların paketleri üstünde ışık, su, toprak istekleri genellikle yazılı. Aklınızın dikine değil, bitkinin isteğine göre yönlenin.

Bahçede toprağa dikim mi yapacaksınız, üzerinde çim olacak mı, ilkbaharda dikilen yerde başka hangi mevsimlik çiçekler var, ne renk, ne boyda?

Yoksa saksıya dikip mi seyredeceksiniz? Kumlu, su geçirgen toprağa dikin, kışın su aymayan bir alandaysa arada bir sulayın.

Soğanlar kendi boyutlarının toprak yüzeyinden yaklaşık 2 - 3 misli dibe dikilmelidir. Saksıları bahçede kışın fazla yağmurla çürümeyecek ama su da alacak bir yere yerleştirin. İşin sırrı ne çok ne de az suda. Kararında olmalı. Toprağa dikilecekler örneğin yabani soğan allium, çiğdem, nergis, lale, sümbül, muscari, amaryllis, iris, frezya, anemon (Manisa lalesi), kardelen, ters lale (Fritillaria) ya da sıklamen olabilir.

İyi cins metal soğan dikicisiyle toprakta soğanın rahat yerleşebileceği kadar bir delik açın. Çıkan toprağı çekip alın. Dibe kum, biraz karışım toprakla soğanı yerleştirin. Büyüklüğünün 2 - 3 misli derine, daha fazla ya da az değil!

Üzerine aynı toprağı soğan miktarı kadar temizleyip tekrar yerleştirin. Doğal görünüm için bir avuç aynı cins soğanı havaya atın. Toprağa düştükleri yere dikin. Açtıklarında doğal gözükecekler.

Küçük soğanları bel çatalıyla açtığınız deliklere ya da bir parçasını açacağınız çim altına dikin, üzerini tekrar kapatın. İlkbahara doğru uç verse, dondan etkilense bile çiçekler çıkar; merak etmeyin. Toprak battaniye gibi soğanları korur.

Soğanların açması bitince tek tek çıkarıp bir dahaki sonbahara kadar kuru, karanlık bir yerde bekletin. Bir tek nergis, muscari, kardelen ve irisleri sökmeyin. Kendiliğinden çoğalıyorlar.

Önemli notlar:

* Bir iki ay sonra Kardelenleri yeşil yapraklıyken alıp dikebilirsiniz. İlla bu zamanlarda satılan kuru soğanlardan çoğalması gerekmez.

Sonbaharda Kardelen’i daha iyi açtırmak için soğan dikili bölgelere sıvı gübre verebilirsiniz.

İlkbaharda toprağı çapalarken o bölgelere dikkat, sakin oraları çapalamayın. Boyları 15 - 25 cm. arasında değişen Kardelenler, “lektin” adında bir protein üretiyormuş ve bu da yaprak bitiyle mücadelede kullanılıyormuş. Son duyduğuma göre de kanser ve kalp hastalıklarının tedavisinde Kardelen üzerinde birçok araştırma yapılıyormuş.

* İlkbaharda açacak soğanlı bitkilerin soğan boyutuna, sağlığına bakıp alın. Üzerleri hastalıklı, çürük, göçük olmasın. Elle az sıkınca içi boş gibiyse ve tepe noktası kırılmışsa bırakın, almayın. Normalden küçük soğan almanız gerekiyorsa çekinmeyin, alın ama bu sene çiçek veremez.

Tam güneşten yarı gölgeye kadar soğanlı ilkbahar çiçekleri dışarıda, bahçede yaşayabildiği gibi son dönem mimari uygulamalarda ev içinde iklim şaşırtılarak ,saksılarda da yetiştirilmektedir. Evde açtırılabilen nergisleri, laleleri, sümbüllleri, frezyaları, lilyumları, çiğdemleri çiçeğinden sonra yaprakları da yok oluncaya kadar sulamaya devam edin. Üst gövde yok olunca, bırakın kuru kalsınlar. Sonbaharda topraklarıyla dışarıya dikin ki gelişebilsinler…

Meraklısı için tıbbi not: Kurutulmuş nergis çiçekleri suda kaynatılıp müshil ve ateş düşürücü etkileri için de kullanılabiliyormuş…

Murat Pilevneli.

Bitki soğanlı bir tür zambak. Sonbahara doğru 70 cm’e kadar uzayan sap üzerinde 10 cm’lik trompet şeklinde pembe, kokulu çiçek açıyor (6 - 8 tane). Yurtdışında kesme çiçekçilerde bolca var. Bizde belki tanınmadığından pek göremiyorum. Oysa ki muhteşem. Seneler önce bitkiyi Samandıra’daki Ümit Çiçekçilik’ten, sahibesi Gülser Ayata’nın tavsiyesiyle almıştım. Eminim orası şu anda pespembe olmuştur. Tür toplamasını seviyorsanız mutlaka bahçenize alın (Tel: 0216 - 311 15 38). Amaryllis yurtdışında çıplak hanımefendi (Naked Lady) ya da Belladonna Lily diye tanınır (Türkçesini bilmiyorum). Çıplak deniliyor, çünkü çiçek açarken alt yaprakları bozulmaya, yok olmaya başlıyor. Sanki sadece çiçek sapı kalıyor.

Amaryllis Belladonna‘nın bakımı kolay. Yalnızca soğanları doğru yere, doğru şekilde dikin yeter. Bitki fazla su sevmez, yarı gölgeden güneşe kadar tüm ortamlarda gelişebilir. Kumlu, zayıf toprakları sever. Unutmadan belirteyim, normal soğanlı bitkiler gibi kendi soğan boyunun üç misli derine dikilmez. Soğanı kocaman. Tepesi toprağın 1 - 2 cm altına gelecek kadar yerleştirin yeter. Kışın soğuk etkilemesin, yeni çıkan sürgün yapraklar bozulmasın diye üzerini yaprak çürükleri, talaş, at gübresiyle örtebilirsiniz. (Gübreye dikkat, fazla olmasın!)

Sonbaharda yok olan yapraklar kış sonunda ilkbaharda tekrar yeryüzüne çıkar. Çiçek açana kadar yaprak seyredersiniz. Böyle durumlarda ortamı zenginleştirmek için Amaryllis ile uyumlu gelişebilecek bitkileri yan yana dikebilirsiniz. Yazın kalabilen kırmızı ateş çiçekleri, etli yapraklarıyla kaktüs türü olan Succulentler, yaz kış yeşil kalan biberiye (Rosmarin) bitkisi gibi. Tüm bitkilerden analayacağınız gibi Amaryllis fazla su sevmiyor. Çiçeklenme döneminde gelişime yardımcı olmak için biraz takviye suya ihtiyaç duyuyor o kadar. Üretimi çiçeklerden sonraki dönemde esas soğanın çıkarttığı yavrularla yapılıyor. Fazla sulanmadığı, gölgelendirilmediği takdirde sorun çıkarmıyor.

Bitkinin soğanları biraz zehirli. Haşır neşir olurken dikkat; zakkum, datura, porsuk kadar olmasa da tehlike baş gösterebiliyor. Ama sahip olmaya değer. Gülü seven dikenine katlanır!

Murat Pilevneli

Bu dönemden sonra, yapraklarda renkler seviyorsanız, Japon Akçaağaçlarıyla, ya da sonbaharın diğer iyileri ile ilgili eski yazılarıma bakmanızı tavsiye ederim.

Murat Pilevneli.

Şimdi çok işimiz var, dilerseniz bu dönemle ilgili eski yazıma bakabilirsiniz.

Murat Pilevneli.

Bahçıvan gönüllülerine duyuru!.

İstanbul’da yaşayanlar için ücretsiz bahçıvan kursu duyurusu için,
http://www.bahcesel.com/content/view/2369/1/ linkini lütfen okuyunuz.

Ev içinde bu saksılarla uyumlu dönemin moda bitkileride revaçta, paşakılıcı, devetabanı, fil kulağı, kavuçuk, agave kaktüsleri gibi. Dibi delik değil, suyun dibe birikebilmesi için ilk dikimde saksıya pomza döküp üzerine toprakla bitkiyi dikmelisiniz. Sulama kontrollü yapılmalı, aksi taktirde kök çürüyebilir.

Benzerleri çok yakında buralarda satılabilir, orjinalini bir kaç sene önce İstanbul Çukurcuma’da bir eskiciden almıştım. Şanslıysanız, siz de bulursunuz.

Bu saksıda tam 2006 model, Michael Hilgers tasarlamış.

Saksı balkon korkuluğu, üzerine asılabilecek her hangi bir yerde sergilenmek üzere tasarlanmış. Rüzgarda devrilmesi imkansız! Dört ayrı rengi var. İki bölme dilediğiniz bitkileri dikebilmeniz için yeterli. Bu üründe yurt dışında çok yerde kullanılıyor, moda. Türkiyede satılmıyor, bence her an gelebilir.

Polietilen maddeden yapıldığı için senelerce bozulmadan kalabilir.

Kısıtlı balkonlarda, kafelerde ve belkide yerini bulursanız iç mekanda eğlenceli olabilir.

Murat Pilevneli.

Yaşadığım yerde gördükçe mutlu olduğum bazı 70 model yapılardan en sevdiğim detayları size tanıtmak istedim. Korkuyorum, çok yakında yerlerinde ruhsuz binalar yükselecek. Otopark sorunu çözebilmek için mevcut tüm arazi kazılıp, betonlanacak, bitkisiz, kimilerine göre şık binalar ortaya çıkacak.

İstanbul yakında yeni şehir olacak, biz var olanları koruyamadıkça, yada yapılan eserlerde kültürümüzü kullanmadıkça durum bence vahim olacak.

Bu binadaki merdivenlerde çıkarken beton kalıplarla perdelenmiş tül etkili dış cephe kaplamasını seviyorum. Apartman görevlisi camları silerken çok keyif almıyordur ama ben dıştan bayılıyorum.

Beni en mutlu eden bahce duvarı bu, beton kalıplardan yapılmış. Çok karakteristik, tam dönemini hatırlatıyor.

Peki bu yer döşemesine ne demeli? Hele bitki çiti için düşünülen ince detaya? Herhalde c’ler arasında bir zamanlar banklar vardı, yok oldular gibi geldi!

Mozaik yer döşemelerini yapan ustalar artık çok az. Bu işçilik maliyeti ve zamanlaması sebebiyle artık tercih edilmiyormuş.
Taraklı mozaik yer döşemelerinde şekil yapmak için bahçenizde zemin sağlam olsun diye toprak yüzeyini sertleştirin. Su süzülmesi için meyili iyi ayarlayın. Bugün çelik kafeslerle bu iş sağlamlaştırılıp üzerine beton dökülüyor, yüzey çökmüyor. Sonra, şekilli kalıplar hazırlanıp yerleştiriliyor, önce bir renk dökülüyor, kuruduktan sonra kalıplar çıkartılıp ikinci renk dökülüyor. İş bitince yer kuruyunca, üzeri istenilen taraklamayla şekillendirilir. Tarklama zemini iyi gösterirken ıslak havalarda kaymanızı önlüyor.

Siyah beyaz yuvarlaklısı hoş, hele bitkiler için bırakılan boşlukları çok beğeniyorum, bugün apartman sahipleri pek ilgilenmiyorlar ama bir zamanlar kartalmış galiba!

Mozaik yer döşemelerinde renk kullanmak zevke göre şekillenebiliyor. Ben çocukken hopopop değiş tontonlar vardı, bakın izleri kalmış…

Bu dönemlerde ben ilk okuldaydım, estetik zevkim bilinç altıma işlenerek büyüdüm, şimdi birşeyler yapmak istiyorum, yada bende yaşlandım, ah o zamanlar diyen büyüklerim gibi mi oldum?

Yok yok, daha çok işimiz var. Sizin de var!

Saygılarımla

Murat Pilevneli.

Bahçemizde beni bıktıran iki bitki var. Taflanlar ve oya ağaçları, bunlara küleme dışında birşey omuyor… Zamanında yanlış yerlere dikildiği için bitkideki hastalıklar hiç geçmedi, ilaç yetiştiremiyorum. Sonuçta taflanları söküp sevenlerine hediye ettim! Oya ağaçlarını yapraklarını dökünce tam güneşe taşırım artık… Kökleri yer değişiminden çok etkilenmiyor, dev gibiler zor ama normal boylular sorunsuz tutabiliyor.

Halk arasında çok sevilen Oya ağacının anavatanı Uzakdoğuda- Çin, Japonyadır. Lythraceae ailesinden gelen bitkinin latince ismi Lagerstroemia İndica.

Senelerdir, İstanbul Belediyeside bu bitkiyi çok sever. Yollara, boş bulduğu her yerlere diker, ilkbaharda da öldürene kadar budar. Hiç bakım istemediğini zannedip sulamazlar bile. Halbuki bu ağaç öyle kolay bir bitki değil. Öncelikle İstanbul bu bitkiye rutubetli oluşuyla pek uygun değil. Küllemenin hastalığının sebebi rutubet ve yanlış ortama dikilmesidir. Oya ağacı gölgeden nefret eder. Hep güneş, ışık ister.

Serbest bırakılıp hastalıktan budanmadığı zaman doğru yerde 9 metreye kadar gelişebilir.

Çiçekleri yaz ortalarında açmaya başlar, yapraklar dökülene kadar devam edebilir. Genelde pembe olan ufak 2 - 3 santimlik küçük çiçekler yeni sürgün dallarının ucunda 25 - 30 santimlik buketler halinde bulunur. Pembe dışında beyaz, kırmızı, lila ya da karışık renkli olabilir.

Yaprakları sonbaharda kırmızı - turuncu, etkileyici renklere dönüşür.

Oya ağacı her türlü toprakta yetişebilir. Aşırı kireçlilerde demir eksikliğinden yapraklarda sararma olabilir. Bu durumda, toprak asitlendirici gübrelerden ya da çok abartmadan, toz demiri sulandırarak ilkbaharda toprağa dökün. Ayrıca toz kükürt de yaprakların yemyeşil kalabilmesi için faydalı olabilir. Zaten kükürt yaprakta oluşabilecek küllemede mücadelesinde de kullanılabiliyor.

Benim tavsiyem etkilenmiş bölümleri budayın. Ya da önceden tedbir alın ve sonbahar - kış aylarında bitkiyi kararında budayın. Bu bitki kışın geometrik şekil sevenlere ideal sivrilikler sunabiliyor.

Oya ağacının gövdesi çok güzeldir. Açık renkli yer yer dökülmeler çınar gövdesi gibi şık durabilir.

Kışın açık renk, budanmış grup halinde dikilen en güzel örnek oya ağaçlarını İstanbul Hilton Oteli’nin girişinde görebilirsiniz. Kısa süreli kar yağışına dayanabilir ama Akdeniz iklimi, asıl sevdiğidir.

Bodrum Belediyesi de seneler önce yollara dikmiş, pek şık olmuş. Aslında kuzey bölgelerde leylak neyse, güneyde de güzel kokmasada oya ağacı aynı etkiyi verebiliyor.

Üretimi çok kolay; ilkbaharda taze sürgünlerden kesip köklendirme tozuyla saksıya dikin. Seneye gelişince toprağa aktarın.

Oya, çok yavaş büyüyor, ama çiçekleri için bu yavaşlığa katlanılır.

Bonsai sevenler için, iyi bir alternatif olabiliyor.

Murat Pilevneli.

Bizimkiler’de para harcanırken estetik, fonksiyon nedense unutulur. Resimlerdeki gibi çitler, şehir parkalarına, okul bahçelerine de iyi olabilir.

Buda çit, alakası yok ama, Dolmabahçe’den, Karaköy’e doğru, yeni konmuş yol ortasındaki kafesli hazır tel çiti görünce tepem attı. Lütfen geçerken bakın, siz ne hissedeceksiniz?

İnsan biraz etrafındaki tarihi eserlerden utanır!

Murat Pilevneli.

Gerektiğinde açılabilen tenteli yemek yeri, yatak bölümü, odunluk, ocak, bahçe malzemelerini saklayacağınız estetik nişler, tepesinde terası, daha ne isterdiniz!… Donanımlı ev gibi dolu ama biraz kısıtlı!

Aicher firması üretmiş. Seri üretimle satıyorlarmış. Hoş, eğlenceli bir tasarım.

Murat Pilevneli.