Ay: Aralık 1999

Büyük bir palmiye ailesinin en eski üyesi olan Cycas revoluta, aslında çam sınıfında yer alıyor.

Bitki bir zamanlar aristokrat olmanın sembolüymüş. Çikas, sikas… Türkiye’de bu ilginç palmiyeye söylenen isim böyle.Aslında adı Cycas revoluta. Büyük bir palmiye ailesinin en eski üyesi. Hatta ginkgo biloba gibi dinozorlar döneminden geldiği söyleniyor. Yani yaşayan bir fosil.

Cycas’ın birkaç metre alt gövde yapmasını görmeye ömrünüz yetmez. En az 150 sene alır. İstanbul Maslak kasırlarında son padişahlardan birinin diktiği cycas, en fazla 1,5 metre yükselebilmiş. Kıymeti ne, bu kadar yavaş gelişiyorsa işim olmaz demeyin. İnanılmaz dekoratif. Başka benzer hiçbir bitkide olmayan testere balığının burnu gibi yaprakları çok sert ve keskin.

Türüne göre bir tepe en fazla 2,5 metrekare yer kaplayabiliyor. Evinizde aydınlık, yanından fazla geçilmeyen bir alan varsa bir tane deneyin (Fazla sulamayın). Sakın yeni sürgünleri ellemeyin. Görüntüleri ilginç ama bir kere el sürüldüğünde şekli bozuluyor. Bozuk şekilli gelişiyor. Ta ki bir sene sonraki sene gelecek yapraklar onları örtene kadar.

Cycas, Japonya’nın yerli bitkisi. Ilıman adalarda, sahile dik yamaçlarda suya düşmeden nasıl mükemmel geliştikleri hala merak konusudur. Bahsettiğim bu yamaçlar yaklaşık 90 derece diklikte! Cycas’lar fazla su istemez. Açık alanda bol güneş ya da yarı güneş, kayalık bölgeler: olmazsa da suyu geçirgen bol kumlu topraklarda iyi gelişir.

Bodrum, Marmaris, hatta İzmir’de açık havada yaz kış kalabiliyor. İstanbul’da deniz kenarında, poyraza kapalı alanlarda bir şey olmuyor. Ama kışın korumakta fayda var. Cycas’ın dişisi – erkeği çiçekleriyle gayet belirgin olur. Dişilerin çiçeği yuvarlak, erkeğinki uzundur. Gübre sevebilir. Yeni sürgün döneminde sıvı gübre takviyesi yapabilirsiniz.

Cycas’ların botanikte değişik bir sınıfı var. Başta da sözünü ettiğim ilginç yelpaze yapraklı ginkgo ağacı gibi bu palmiye de ‘çam’ sınıfına giriyor. Bitki kitaplarında çamların arasında görürseniz baskı hatası olmuş sanmayın. Yurtdışında kapı kenarlarında simetrik kullanmak, zamanında aristokrat görünmenin şartıymış. Şimdi seçenekler bol ama fazla rahatsızlık vermeyecek geniş alanlar varsa tavsiye ederim.
Cycas’lar geliştikçe dipten yavru verir. Üretimi bu yavruları ayırmayla ya da tohumdan geliştirmekle (çok uzun). Ilıman bir bölgede yaşıyorsanız havuz kenarında diğer palmiyelerle ama en önde, gruplamalarda çok şık oluyor. Palmiyeleri bol ve şekilli kullanırsanız, perspektifi de iyi ayarlarsanız mükemmel olacaktır. Piyasada çikas palmiyelerini 3 – 8 milyon liraya bulabilirsiniz (2 metre ve kocaman bir grup şeklinde).

Bir kitap:

Konu cycas olunca palmiyelerle ilgili bu kitabı tavsiye ediyorum. David l. Jones, John Dransfield hazırlamış. Başka seçenekler de var.

• Field Guide to the Palms of the Americas
• Cycads of the World (Tavsiye ederim!)
• Palms of South Florida
• Palms Throughout the World

Büyük kitapçılarda bulamazsanız internetten deneyin. www.amazon.com ya da www.barnesandnoble.com

Murat Pilevneli

Yılbaşı süslemelerinin başladığı bu günlerde dilerim çam katliamı olmaz.

Her sene birtakım uyanıklar o zar zor yetişen çamlarımızın tepesini, dallarını ya da gencecik fidanları kesip satıyorlar. Lütfen kökleri kontrol edin mümkünse almayın, aldırtmayın, bu adamlara ekmek çıkartmayın!!!.

Yılbaşında eve alınan güvenebildiğiniz saksılı çamlara bile acıyorum. O dışarıdan aldığınız ağaç ev içine girince iklimi şaşırıp sürmeye başlıyor. Yılbaşı bitince ya balkona atılıyor ya da toprağa dikiliyor. Durum böyle olunca soğuktan etkilenip büyük olasılıkla ölüyorlar.

Neden sahte çam almıyorsunuz? Ya da neden evinizdeki salon çamı, benjamin, yukka, Schefflera gibi ev içi bitkilerini süslemiyorsunuz? Bence bu işi bir daha düşünün.

Eğer sahte çam önerim sizi sarmadıysa ve ben yine doğalını alırım diyorsanız, tavsiyelerim var.

Çamı eve aldıktan sonra bol bol sulamayın. Zaten iklimi şaşırdı, bir de su verip gelişmesine yardımcı olmayın! Mümkün olduğunca az evin içinde tutun.
Camekanlı balkonunuz varsa orada süsleyin, ortamda kalorifersiz olsun.

Bu arada anlamadığım – konu harici – bir şey var. Her gittiğim evde kaloriferler delirmiş gibi yanıyor. Evler hamam gibi. Hem doğalgaz eksikliği var hem de bu kadar sıcak sağlığa zararlı; kimse farkında değil mi?

Neyse, konumuza dönelim. Çamı aldınız, kısa süre sonra çıkarttınız. Ya yağmurla yıkanabileceği bir yerde tutun ya da toprağa dikin.

Dikerken asla gübre vermeyin. Hiçbir çam türü hayvansal gübre sevmez. Ağaç yanar, alt dalları dökülür ya da kurur. Sadece ve sadece özel çam gübresi varsa verin (Compo, Vilmorin gibi).

(Resimdeki heykel gibi ağaç nasıl ama?)
Evet, siz doğal çamı işi bitince bahçenizde usturuplu bir yere yerleştirin. Yerini iyi seçin, büyüdükçe geçişi ya da diğer bitkileri bastırmasın. Geliştirmek için verilen hayvansal gübreler gibi çamların alt dallarını kesip boya gitmesine yardımcı olmak da çok yanlış bir uygulamalar’dır.

Önemli birkaç ilave daha var.

• Çamların dibi hiçbir zaman çapalanmaz; kılcal üst kökleri zedelersiniz. Çamları budamayın. Çamlar budanmaktan nefret eder.
• Bataklık ve su seven Larix, Metaseqoia ya da seqoia dışındaki hiçbir çam çok su sevmez. Sakın yazın bol bol sulamayın.
• Çamların dibini çim yapmaya çalışmayın. Hem dökülen iğnelerle izin vermez hem de sulama, gübrelemeyle esas çama zarar verirsiniz. Az uğraşılacak bodur, yayılıcı porsuk ya da yapraklı yonca dikin. Kurdele çiçeği de olabilir.
• Dev gibi çamları seralardan almayın. Tutması zor. Paranıza yazık. Lafım 5 – 10 metre olanlara, ama mavi sedirler hariç. Onlara bir şey olmuyor ( sadece mavisi).

Bir kitap

“A – Z of Evergreen Trees and Shrubs”. Konumuz çam olunca daimi yeşil ağaç ve çalılarla ilgili bu kitası size tanıtmadan edemedim. Tipleri, bakımları; her şey mükemmel anlatılmış. www.amazon.com‘a ya da www.amazon.co.uk‘ya bir bakın. Çok pahalı değil ama çok yararlı bir kaynak…

Gri bahçelere bir renk…

Agave kaktüslerini gri bahçelere, susuz köşelere tavsiye ederim. Amerikan kaktüsü de deniliyormuş. Son zamanlarda toprak ya da şeffaf cam saksılarla ev içi dekorasyonunda moda oldu. Görsel güzellik dışında besin, ilaç ve tekila yapımında da kullanılıyor. Bahçenizde yetişmiş, yavrulamış kaktüsleriniz varsa kesip parti yapın, içki bedavaya gelsin. Dikenlerine dikkat!

İyi seneler…

Murat Pilevneli

Mükemmel yer örtücü siklamen, kırmızı boncuklarıyla yeni binyılın müjdecisi ilex ve bahçe dekorasyonunda yeni sentezler… İşte geleceğin bahçeleri…

Bizden alıp bize sattılar

Anadolu’nun yerli bitkisini allamışlar, pullamışlar, bize geri satmışlar. Siklamen, hani şu meşhur renk bu bitkiden geliyor. Türkiye’de pek dış mekanda kullanılmıyor ama yurtdışında inanılmaz moda. Balkonlar, çiçeklikler siklamenlerle dolu. Bizdeki süs lahanalarından nefret ediyorum. Hercai menekşe, çuha çiçeği, açelya ya da siklamen varken o lahanalar da ne oluyor? Mutfak bahçesi olacaksa tamam ama şehir içinde pek olmuyor.

Siklamenler gölgeli ortamları sever. Tavşan kulağı gibi çiçekleri neredeyse kış boyu açar. Toprakta dikili iyi gelişebileceği gibi saksıda da kalabilir. Yaza doğru üst gövde yok olup dinlenme sürecine girer. (bu dönemde ayda bir sulanır!). Bir soğan senelerce açabilir. Sıvı gübre seviyor. Toprak altı zararlısı beyaz böcek, nametot ya da kırmızı örümcek baş düşmanı. Susuzluğu ve sıcaklığı da sevmiyor. Bahçede renk grupları halinde çok etkili. Yabanilerin dışında minyatürleri de var.

Yabaniler kokulu. Marketlerde satılan hormonlular başarılı ama kokusuz. Yaprakları bence çiçeği kadar etkileyici. Mükemmel yer örtücü oluyor. Her balkona kış boyu yakışır, ihtiyacınız kadar size renk verir.

Mavi boncuk kimdeyse…

Benim en sevdiğim çit bitkisi. Her diktiğim çam grubuna mutlaka bir, iki ilex ilave ederim. Kırmızı ya da turuncu boncuklarına bayılıyorum. Tam güneşten yarı gölgeye kadar hatta loş ortamlarda bile iyi gelişiyor.

Doğada çift yaşamayı seviyor. Boncuk vermek için mutlaka boncuksuz erkek bitki almanız şart. Fidanlıklarda görüp aldığınız boncuk dolu bitki seneye sadece yaprak kalırsa mutlaka ilave alın. Düz yapraklı, dikenli, düz yeşil, sarı yeşil, beyaz yeşil değişik boyda ve renkte yaprakları var.

Her türlü asitli toprakta, biraz rutubette iyi gelişiyor. Yerini severse hızla büyüyor. Fakat dikenlerine dikkat; çok can yakabilir. Altındaki dökülmüş yaprakları toplamak pek keyifli değil. Mutlaka batar, eliniz kanar. Gülü seven dikenine katlanır misali, bence eldivenle budayıp temizlik yapın. Porsuk, ilex, kızılcık, kartopu, pittosporum gibi renkli kış bitkileri grup halinde çok şık olur.

Bu yaprak rengini seviyorsanız ve dikensiz olsun diyorsanız iğdeyi tavsiye ederim. Ama ilex kadar asil olmaz. Çok güzel makaslanır, şekil verilebilir. Piramit, lolipop; boğumlar düzenli budamayla yapılabilir. Serbest bırakılırsa ağaç halini alır, piramit şeklinde büyür (20 metre). Mahonia, osmanthus benzer bitkilerdir. Osmanthus ilkbaharda kokulu çiçek açar. Mahonia da sarı çiçek açıp mor üzüm gibi yenilmeyen meyve verir.

Fidanlıklarda 15 milyondan 900 milyona kadar 4 metrelik ilexler bulabilirsiniz. Saksıda yetişebilir. Rüzgara, sıcaklığa dayanır. Tek sevmediği kabuklu bit ya da susuzluktur. Bol sulanıp yarı gölgede tutulursa yaprağı, az sulanıp güneşte bırakılırsa boncuğu çoğalır. Yılbaşı zamanı satılan kokinelere benziyor ama bu doğal olanı. Yılbaşı aranjmanları için tavsiye ederim.

Murat Pilevneli.

Bitkilerinizi bol bol suluyor musunuz? Özel sulama günleriniz mi var? Hiç sulamadan dolayı ölen çiçeğiniz oldu mu? Cevabınız evet ise bu yazı size göre değil…

Bu haftaki konum kaktüsler. Geçen seneye kadar benim pek ilgimi çekmeyen kaktüsler şu anda en favorilerim. Çünkü hem bakımları kolay hem de çok estetikler. Onlara yaşayan heykeller, sanat eserleri gözüyle bakıyorum. İç mekanda gri Agave kaktüsleri orkide gibi moda. Çöllerde gördüğümüz odun odun dimdik kaktüsler, minimalizmin vazgeçilmez elemanlarından olmuş. Hiç bitki kullanmayan mimarlar bile artık onları kabul ediyor!

Aslında kaktüs ev içinde mutlaka bulunmalı. Tüm elektrikli aletlerden gelen radyasyonu emiyormuş. Bilgisayarınız varsa, başında uzun vakit harcıyorsanız derhal bir tane edinin. Dikenlidir, batar diye korkmayın; az dikenli hatta yumuşacık tüysü dikenli çok ilginç türleri de var. Büyük marketlerde, semt fidanlıklarında, ithal iç mekan bitki getiren yerlerde her çeşidi var. Hem de ucuz; 1 – 2 milyon (büyük ve en kalitelileri değil)!

Kaktüsler sulamalar arasında birkaç gün kuru kalmak isterler. Kışın ev içi sıcaklığı ya da en az 10 derece onlara iyidir. Yazın hiç sorun yok; ışık, güneş olsun yeter. Kaktüsler büyük saksı sevmez. Toprağı su geçirgen ve çakıl, kum, perlit karışımlı olmalıdır. Sıvı gübreye bayılırlar. Ayda bir mutlaka gübre vermeniz lazım. Çok kolay kırmızı örümcek, beyaz sinek, yapışkan bit gibi hastalığa yakalanabilirler. Gözünüzü üzerinden ayırmayın (Aman çok sulamayın)!

Aztek kültüründen alınıp Avrupa’ya gelen pek çok kaktüs başlangıçta uzun süre yaşatılmaya çalışılmış. Başarılı olununca tıbbi malzeme gibi kullanılmış. 17. yy.da sadece çok çok zenginler birkaç tanesini ısıtmalı seralarına alabilmiş. Biz de bugün küçümseyip almıyoruz. İşe bak!

Kaktüsler 10 derecenin altına düşmeyen Akdeniz ikliminde açık havada mükemmel gelişiyor. Ama hepsi güneş sever diye bir şey yok. Türüne göre doğru dikin. Size en iyi iki kaynak önerebilirim. Terry Hewitt’in yazdığı “The Complete Book Cacti and Succulents” ve Tony – Suzanne Mace’in yazdığı “Cactus and Succulents”. İstanbul YEM Kitabevi’nde var (Tel: 0212 219 39 39).

Bilgisayardan da bu kitapları sipariş edebilirsiniz. www.amazon.co.uk ya da Amazon‘da var. Hem kredi kartı soygunu da yok. Güvenli. Aman hızlı posta istemeyin, iki günde geliyor. Gerek yok. Normali bir hafta sürüyor. Şaşırtıcı bir servis. Telefonu kapat, kapıyı aç gibi. Yerim kısıtlı, sormak istedikleriniz olursa bana yazın. Bildiğim kadarıyla daha da yardım ederim.

Heykel yerine ağaç

Bahçenize heykel koyamıyorsanız hızlı büyüyen bir ağaç dikin. İstediğiniz gibi kontrollü budayın, oynayın. Bu tip ağaçlar kışın çıplakken daha güzel olacağı için ilkbaharda budamanız doğru olur. En iyi oyabilecek örnekler sophora ya da çınar. Hadi, kolay gelsin…

Papatya gibisin…

Son birkaç aydır yurtdışında çim modası yerini Gerbera papatyalarına bıraktı. Sokakta, her çiçekçide var. Hani şu, çiçekleri plastik gibi, 10 – 15 cm. yusyuvarlak olan renkli papatyalar. Sunumları da şöyle; incecik uzun (silindir) şeffaf likör bardakları düşünün (biraz etli, 10 cm.), az su (2 cm.), içinde tek sap, yapraksız gerbera. Aynı renkten yan yana asker gibi dizili ya da üç tanesi üçgen şeklinde konmuş. Çiçek vazodan biraz uzun, sapı 4 cm. açıkta kalacak. Evet, bu modanın tüm sırlarını verdim. Uygulaması size kalmış. Moda olup olmadığı hususunda bana inanmıyorsanız, yabancı dekorasyon dergilerine bir bakın bakalım…

Murat Pilevneli.