Kategoriler
Yazilarim

Otobanda bir güzel (lgın-Tamarix) – Milliyet Vitrin.

Senelerdir İstanbul’un taşı toprağı altın dendi, duyup da gelenler gördü ki hiçbir şey yok. Ama altın kadar değerli başka yerde bu kadar güzeli olmayan erguvanları var. Köprüden geçerken hala betonlaşmamış ağaç grupları mor – lila renkleriyle boyalı. Her yerde görülebilen mor salkım, sarı salkım, yavaş yavaş katır tırnakları, Spria çalısı ve erguvan ya da ılgınlar sanki bir ressamın fırçasından çıkmış gibi. Bu renkleri görüp de mutlu olduğumda doğru işi yaptığımdan emin oluyorum.

Ilgin

Erguvanlar kadar dikkat çekici, zahmetsiz renk kaynağım şu sıralar ılgınlar (Tamarix). Otobanlarda, lodoslu, hiçbir şey yetişmeyen sahillerde, su kenarlarında garip çalı formuyla iyi gelişiyor. Ilgın özellikle kireçli, suyu geçirgen, her türlü toprakta yetişebilir. Uzun süreli güneş ister. Anavatanı Doğu Akdeniz olan bitki, tüm Güney sahillerimizde, kışın aşırı soğuk olmayan her yerde yetişebilir. Uzun süreli kar yağışı, don ince dalları zedeler.

Ilgın denizden gelen tuzu en iyi tutan bir tür çit yapısına sahiptir. 3 – 5 metreye kadar yükselen dallar çiçeklenme döneminden sonra mayıs ayında budanabilir. Bu tür ılgınları (T. Parriflora – T. Tendantra) yeni sürgünlerden 40 – 50 santimetre kırın. Hemen hafif sulak bir toprağa saplayın. Kısa sürede köklenecek, gelişecektir.
tamarix
Ilgınlar aslında tam kuraklıkta, katırtırnağı gibi iyi gelişebilirler ama hafif sulandıklarında sizi pişman etmez, iyi gelişirler. İlkbaharda tüm gövdesi pembe renk alan ılgınlar dışında yaz ortası ve sonbaharda renklenen (kırmızı) iki tür daha var. Özelikle güneyde bu türleri ilkbaharda budayarak çamın alternatifi olarak kullanabilirsiniz.

Ilgınlar fidanlıklarda 1 milyon liraya satılmakta. İşte size zahmetsiz ve kirli havayı seven bir bitki daha. Yalnız uyarmalıyım dikeceğiniz yeri iyi seçin. Boyu kadar en yapar ve dibinde de pek bir şey yetiştirilemez.

Murat Pilevneli.

Kategoriler
Yazilarim

Pembe yağmur (Süs kirazı-Prunus serrulata kanzan) – Milliyet Vitrin

En yakın iki arkadaşım Londra’da yaşıyor. Gördükleri her muazzam çiçekli ağaçta sinir etmek için beni arıyorlar. İklimleri bizden ileride, benim favori süs kirazlarım, süs elmalarım orada bir ay önce açmış.

PKanzan

İstanbul’da son zamanlarda belediye otobanlara süs kirazı dikti de gidip gelirken senenin üç haftası doyasıya renk seyrediyorum. Ailem meyve ağacı sevmiyorum diye bana kızıyordu. Çünkü hep süs ağacı alıyorum. Şehir içinde meyve yetiştirmek, korumak çok zor. Fenerbahçe’deki bahçemde dedemin zamanında diktiği dev süs kirazı sokaktan geçen herkesin ilgisini çekiyor. İlkbaharın bu zamanında yeni sürgün bordo yeşil yaprakları katmerli pembe çiçeklerle buket buket dolanıyor. Sonra gelin süsü gibi dökülüp yerleri pembe halıyla kaplıyor.

Yurtdışında bu çiçekli dallar bitki aranjmanları için satılıyor. Ama buradaki az bitkiyle böyle kesmek imkansız gibi. Süs kirazı (Prunus serrulata kanzan) Japon bölgelerinde bolca kullanılan, o bölgenin doğal bitkisi. Dimdik füze gibi, aşağı şelale gibi sarkan ya da yayılarak piramit gbi büyüyebilen 3 tür gelişim yapısına sahip.

PKanzan

7 metrelik P.s.kanzan süs kirazlarının sadece biri. Beyaz ve katmerli P. Avium, P. Padus, önce pembe sonra beyaza dönüşen P. Shimidsu türleri ilkbahar çiçek bahçelerinde bolca kullanılıyor.

Ağacın çiçeği kısa dönemde de olsa çok özel. Claude Monet, Van Gogh, Pissarro izlenimci akım tablolarında bu tip ağaçları bolca kullanmış. Özellikle Monet’nin aşağı sarkan dallarda beyaz çiçekler açmışken, dibinde bir bankta oturan kadınlar resmi çok meşhurdur.

Her türlü, özellikle su tutmayan kireçli topraklarda, yarı gölgeden tam güneşe her bahçede gelişebilir. Rüzgardan korunaklı ortam çiçeklerin gölgesine iyi gelebilir. Grup halinde beyaz bir duvar önünde, daimi yeşil çamlarla beraber dikilebilir. Bitkinin bordo, kırmızı boğumlu gövdesi kadar sonbaharda yaprakların altın sarı rengi de önemlidir. Budanması çiçekler bittikten hemen sonra yapılır. Diğer zamanlardaki budamalar gri yaprak hastalığına sebep olabilir. 3 – 4 santim olan katmerli çiçekleri kokusuzdur. Bazen çiçeklerden sonra fazla görülmeseler de minyatür kirazlar oluşabilir.

İlkbaharda her türlü kiraz ya da mahlep ağacına aşı yaparak üretilebilir. Tohumundan üretmek çok zor ve yavaştır. Ufak fidanları eskiden devlet fidanlıklarında bolca bulunuyordu. Şimdi dev gibi gelişmiş ithal olanları bile her yerde var. Fiyatları 5 milyonla 300 milyon lira arası. Bu ağaçtan çekinmeyin, hızlı gelişip çok küçükken bile çiçek açabiliyor. Manolya gibi zahmetli değil. Şehir içindeki bakımsız apartman bahçelerine tavsiye ederim. Pembe günler dilerim.

Murat Pilevneli.

Kategoriler
Yazilarim

Minimalistler için (Nergis-Narcissus) – Milliyet Vitrin

narcissus

Narcissus isimli genç, sadece kendi sesi tekrar edildikçe yaşayan Eko isimli bir periye aşık olur. Tanrılar ilişkiyi onaylamaz ve ona periye değil, kendine aşık olma cezası verirler. Bir su birikintisinde kendini görür, aşktan ve açlıktan acı çekerek ölür. Bedeni nergis (Narcissus) çiçeğine dönüşür.

Mitolojide böyle anlatılır. Nergis ilkbahar habercisi, etkileyici bir kokuya sahip olan soğanlı bir bitkidir. Çin’de nergisler yeni yılda çiçek açarsa o senenin bereketli geçeceğine inanılır. Hava durumuna göre şubat sonu, mart başlangıcından nisana kadar açabilir. Ülkemizde İzmir, Van, Marmaris, İstanbul’da doğal olarak yaprağını döken ağaçların altında yetişmektedir. Fulya, Nargöz, Zerrin, Zerrinkadeh gibi isimlerle de tanınmaktadır. Dünyadaki anavatanı Avrupa ve Akdeniz kıyılarıdır. Hollandalılar lalede uyguladıkları gibi bu soğanlıdan da 20 – 30 değişik tür üretmişlerdir.

Narcissus

Genelde yaprakları ve çiçek sapları aynı (10 – 50 santimetre arası) fakat çiçekleri çok farklıdır. Minyatür gibi 1 – 2 santimetrelik çiçekler türüne göre 10 santimetreye kadar açabilir. Nergislerin beyaz, kemik, sarı, turuncu, pembe renkleri çiçeklerdeki trompet gibi ve arkadan onu destekleyen taç yapraklarıyla boyanmıştır. Tek renk ya da karışık renk biçimleriyle karşımıza çıkabilir. Eski binaların bahçelerinde beyaz ve düz sarı renkleri ağırlıkta olanları bolca görebiliriz. İstanbul Emirgan’da yer alan Lale Bahçesi’ndeki nergisler (bakım yapılmışsa) görülmeye değer.

Nergis her türlü asitli, kireçli toprakta ve rutubette yetişebilir. Aşırı kar yağışı, çamur, kuvvetli rüzgarlar hatta fırtınalar nergisi etkileyemez. Asla bitkiyi kırılır diye bir desteğe bağlamayın ve açan çiçekler geçtikten sonraki 4 – 6 haftayı bitirmeden de soğanı çıkartmayın. Aslında dikildiği yerde, sökülmeden yetişirse daha da iyi gelişebilir. Sadece 4 – 5 senede bir fazlalaşan grupları azaltmak yeterli olacaktır. İlla sökmeniz gerekiyorsa kuru, karanlık bir ortamda sonbahara kadar saklanmalıdır. Dikimde soğanın boyunun üç katı derinlik bu bitki için pek geçerli olmaz. Toprağın altına göz kararı yerleştirin, o zaten gideceği yeri bilir ve gidip yerleşir.

Tam güneşten yarı gölgeye kadar dışarıda, bahçede yaşayabildiği gibi son dönem mimari uygulamalarda ev içinde orkide ve sümbül gibi saksılarda da yetiştirilmektedir. Minimalizm akımının en hoş yanı da evlerde bu tip bitkilerin kullanılması bence. Evde yetiştirilen nergisleri çiçeğinden sonra yaprakları da yok oluncaya kadar sulayın ve üst gövde yok olunca, bırakın kuru kalsın. Sonbaharda dışarıya dikin ve orada gelişsin.

Meraklısı için not: Kurutulmuş nergis çiçekleri suda kaynatılıp müshil ve ateş düşürücü etkileri için de kullanılabiliyor.

Murat Pilevneli.

Kategoriler
Yazilarim

Gübre deyip geçme, önemlidir, sonra içiniz sıkılmasın! -Milliyet Vitrin

Bir Kurban Bayramı daha geçti. Yağmur da yağdı. Etraf temizlendi. Çocukken kanların toprağa bir katkısı var mı diye düşünürdüm. Organik gübrelerle uğraşmaya başladıkça kanın aslında en kıymetli gübrelerden biri olduğunun farkına vardım. Dikkat edin, kasaplardaki çiçekler hep çok güzel ve etkileyicidir.

Genel olarak, bitkilerde potasyum (K) çiçek açması, meyve vermesi için, nitrojen (N) yaprak ve üst gövde gelişimi, fosfor (P) kök gelişimi için gereklidir.

Bu piyasada yanmış koyun gübresi salgını var. Herkes bilir bilmez almak, fikirlerince bitkileri beslemek istiyor. Yurtdışında hazır gübreler üzerlerinde sayılarla satılıyor. N: yüzde 6, P: yüzde 6, K: yüzde 10 gibi. Bunlar yukarıda sözünü ettiğim elementlerin bileşimleri. Kuru kanSiz toprağınızda bir sorun olduğunu düşünüyorsanız öncelikle nesi eksik, ne vermeniz lazım diye toprağınızı analiz ettirin. Deli gibi çiçek açan bitkilere ilave potasyum vererek onlara yazık edebilirsiniz.

İşte tüm bu genel bilgileri verdikten sonra bu elementlere sahip gübrelerden bahsedelim. Dönelim yine kana… Hayvansal gübrelerden kan, kurutulup öğütüldükten (toz haline getirildikten) sonra özellikle üst gövdede, yapraklarda sorunu olan bitkilerde kullanılmalıdır. Zayıf topraklarda 1 metrekarelik alana 1.5 kilo, güçlü topraklarda yarım kilo yetebilir. Uygulanışı da kolaydır. Toprak yüzeyine bitkinin alt dallarından 5 santimetre uzaktan serpilmesi ve sulanması gerekir. Bir defalık uygulama toprağın 3 – 4 aylık nitrojen ihtiyacını karşılar. Yani yukarıda açıkladığımız üzere bir bitkinin gereksinim duyduğu nitrojen ihtiyacını kan haydi haydi karşılayabilir.

hamsiKurutulmuş kan dışında kurutulmuş balıklar da çok iyi gübredir. Karadeniz’deki hamsiler özellikle cılız “Caburga” toprak ıslahında bolca kullanılırmış, Giresunlu olan anneannem öyle diyor. Kurutulmuş, un haline getirilmiş balık yeni ekilen bitkilerde başlangıç gübresi olabilir. Bir sezon toprağa yetebilecek, sağlıklı gelişim miktarınca organik madde ihtiva eder. Toprak yüzeyine serpebileceğiniz gibi sulandırıp akşam tüm üst gövdeyi ıslatarak gübreleyebilirsiniz. Bu tip sıvı gübrelemeyi kuru yaz günlerinde tavsiye ederim. Toprak yüzeyindeki gübreler emilmek için biraz rutubet ister. Aksi takdirde bitkiyi yakar. Yalnız balık gübresi kokusuyla kediyi, köpeği bahçeye çekebilir, dikkat edin! Kuru kanın kokusu hayvanlar için ne kadar iticiyse, balığınki de o kadar cezbedicidir.

Bonemeal Üçüncü tip organik gübre de kurutulup, çekilmiş, un haline getirilmiş kemiklerdir. Asitli toprak seven bitkilere toprağın derecesini (PH) artırmak için kullanılabilir. Kemiklerde nitrojen dışında bolca kalsiyum da vardır. Uygulama miktarları aynı olsa da bu tip gübreyi diğerleri gibi serpiştirerek değil de toprağa karıştırarak kullanmalısınız. Kanı, kemiği mezbahadan, kasaptan, balıkları da balık halinden alabilirsiniz. Başta da anlattığım gibi bunlar yurtdışında kolay bulunabiliyor ama burada bizim uğraşmamız gerek. Aslında tarım gübrelerini bayağı araştırırsak istediklerimizi bulabiliriz çünkü bazılarının üzerinde aynı yurtdışında olduğu gibi sayılarla içerdikleri ve neye yaradıkları belirtiliyor.

Anlaşılacağı üzere şeker gübresi ve yanmış koyun gübresinden biraz daha fazlasına ihtiyacımız var, değil mi?

Murat Pilevneli.

Kategoriler
Yazilarim

Gerçek güzellik. (Kamelya) – Home Art

Daimi yeşil yapraklı bitkiler bahçelerin, balkonların hatta saksı bitkilerinin temel taşıdır. Pek
çoğumuz fazla uğraşmamak ve uzun dönem yeşili görebilmek için bu tip bitkilere sahip oluyoruz. Oysa çalılardan kamelyalar da daimi yeşil ama bu özelliğinin yanı sıra mükemmel
çiçek de açıyorlar.

camelia

Doğada esas bulunan kamelya Uzakdoğu’da yetişen Camelia Japonica‘dır. Sonradan bu bitkiden laboratuarlarda otuza yakın tür geliştirilmiştir. Yalın kat, katmerli, beyaz, pembe, kırmızı, karışık renkli örnekleri de vardır. Kamelyanın tomurcuklan da çiçekler kadar ilginçtir, kocaman!
NASIL BİR ORTAM? Kamelya yarı gölgeli özellikle sabah güneşi almayan, poyraza kapalı ortamlarda iyi gelişebiliyor. Yazın fazla sıcak, kurak olmayan, rutubetli, özellikle ormansı asitli topraklarda yetişiyor.

SULAMA ŞEKLİ Bitkinin sulanma şekli de çok önemli. Sabah erken saatlerde ya da akşam güneş battıktan sonra tüm bitki ıslatılarak yağmurlama şeklinde sulanmalıdır (her gün değil!).
BAKIM 4 cm. ile 15 cm. arasında değişen büyüklükte açan çiçekler, açmadan önce, eğer üst gövde kuru kalırsa tomurcuklarda böceklenme oluşuyor ya da yapışkan hastalık oluyor. Bu da çiçeklerin yarım açarak dökülmesine sebep oluyor. Ayrıca bu dökülmenin sebebi besin ihtiyacından da olabilir.

camelia

Kamelyalara her sene ilkbaharda potasyum ve özellikle demir bazlı gübreler verilmesi gerekiyor. Açelyalar için satılan kestane toprakları, özel torflar kamelyalar için de kullanılabilir (kamelyalar, gardenyalar, manolyalar, açelyalar, ortancalar, begonyalar hep aynı tip toprağı severler). Eğer zemin toprağınız kireçli ve ya killiyse biraz uğraşmanız lazım. Toprağa bol yaprak çürüğü, çam iğneleri, kum kükürt, gazete kâğıdı karıştırmanız gerekiyor.

Kamelyaları renkleriyle doğru kullanırsanız eğer, ligustrum çiti gibi temiz görünümlü tipik bitki duvarı elde edebilirsiniz. Çit işinin püf noktası doğru zaman budamada! Kamelyalar çiçekleri geçtikten sonra budanır (fazla gerekmiyorsa da budanmaz). Kesilen dalları asla atmayın. Köklendirme tozuna batırıp ufak bir saksıya dikin, yeni fideleriniz olsun.
KAMELYA VE PEYZAJ Bahçedeki kamelyaları ilkbaharda açan kardelen soğanlarıyla, nergislerle ya da açelyalarla zenginleştirebilirsiniz. Kamelyaları yapraklı zamanında, yazın açan küpe çiçeklerine, her türlü bitki bordürlerine arka plan oluşturmak için kullanabilirsiniz. Kamelyalarla aynı tip toprağı ve ortamı seven Japon akçaağaçlarından “Acer Palmatum Senkaki“yi özellikle yaprak rengi ve kışın kızılcıklar gibi renk alan üst gövdesi için yan yana dikmenizi tavsiye ederim.

camelia

OSMANLİ MİMARİSİNDE… Ülkemizde son dönem Osmanlı yapılarında pek çok kamelya görebilirsiniz. Dolmabahçe Sarayı’nda, Maslak Kasırları’nda, Orman fakültelerinde, Yıldız Parkı’nda pek çok örneği var. Özellikle Maslak Kasırları’ndaki 2.Abdülhamit’in diktirdiği cam seradaki kamelyaları gidip görün. Dev gibi olmuş cycas palmiyesi de şaşırtıcı.
SON BİR UYARI İthal bitki satan seralarda, değişik türlerini bu zamanda çiçekliyken seçip alın. Ne tip istediğinize görerek karar verin. Beyaz diye aldığınız seneye kırmızı çıkmasın!

Murat Pilevneli.