BAHÇEVAN

Cehennem sıcaklarından kaçıp güneye geldim. Bu hafta Didim’deyim. Burası denize girmek için çok güzel. Sevdiğim bir arkadaşımın bahçesiyle uğraşıyorum. Yöredeki tek fidanlıktan İstanbul’da bile zor bulunan bitkiler aldık. Hem denize giriyor hem de çalışıyoruz.

Didim, Bodrum, Kaş… Tüm güney sahillerimiz cennet. Benim Amerika’nın güneyinde yetiştiğini gördüğüm birçok bitki burada yetişebilir. Ağaçlandırma var ama yetersiz. Palmiye dışında renk bitkileri yok. Turunçgiller azalmış. Hatta Bodrum’da Bodrum mandalinası bile zor bulunuyormuş! Jacaranda, Plumeria, Japon güllerini her yerde görmek istiyorum. Ama yok!

Bitki olan yerler hemen turistik hale dönüştürülüp beton dökülüyor. Özenilmiş bir diskoya gittik. Girişi, içi bitkilendirilmiş. (Çoğu ölmüş!) Eskiden kalan bitkiler çok iyi korunmuş, öyle ki bitkinin kökü tamamen betonla kaplanmış, yağmur, su, gübre, besin gibi kötü etkenlerden korunmuş! Yok böyle olmaz, iyi örnekler lazım, hem de çok…

Bu hafta, içinde bulunduğumuz dönemde çiçek açan tipik bir Akdeniz bitkisinden söz etmek istiyorum. Koelreuteria, Türkçesi Güney kandili. İstanbul’dan Mersin’e kadar sıcak tüm alanlarda, kışın yaprağını döküp yazın 30 santimlik sıradan yapraklarını sergiler. Esas gösteri yağmur gibi sarı çiçeklerin ortaya çıkmasıyla başlar. 50 santime kadar uzayabilen çiçekler sonradan kese biçiminde önce sarı yeşil daha sonra mercan kırmızısı renge dönüşen tipik tohumlara dönüşür. Ağacın oluşturduğu bu ilginç tohumlar yapraklar döküldükten sonra bile uzun süre dallarda asılı kalabilir.

Bitkiyi İstanbul’da ya da şehrinizde İngiltere’deki gibi düz çimenlerde şık bir şekilde değil de otoban kenarlarında yaşar şekilde görebilirsiniz. Otobanlarda susuz yaşayabilmesi iyi bir şey. Hatmi, kırmızı erik, sarısalkım, erguvan gibi bitkiler fazla su istemedikleri için buralarda iyi yaşıyorlar. Ayrıca iyi bakım yapılırsa bahçenizde de yetişebiliyorlar. Fakat bu bitkileri bol güneşli, suyu geçirgen topraklı alanlara dikin. Daimi yeşil bitkilerle, yazlık soğanlı çiçeklerle çok şık olabilir.

Özellikle belirteyim Koelreuteria 30 – 40 seneden fazla yaşamaz. Mimoza ağacı gibi kısa ömürlüdür. Bence bir mahzuru yok, maksat renk olsun diyorsanız 1 metrelik bir fide alın. İstediğiniz yüksekliğe kadar dipten budayın (Dağınık kalsa da çok güzel). İlk 5 senede 5 – 6 metre kadar gelişebilir. 2 – 3 metre tepe çapı yapabilir. Ufak bahçelere ya da dolgu bitkisi olarak büyük bahçelere uygundur (En fazla 15 metre büyür).

Budanması gerekmiyor. Hastalıkları yok, yaşlandıkça sorun çıkarıyor ve ölüyor. Üretimi kolay. Kışın kökten ayırmayla, tohumlarıyla ya da ilkbaharda çeliklemeyle olabiliyor.

Sarı çiçekleri öne çıkarmak için tüm gri yapraklı çalılarla, kırmızı eriklerle ya da alacalı Ligustrumlar’la beraber dikin. Diplerine soğanlı Agapanthus‘u tavsiye ederim. Aynı dönemde açan mor çiçekler ve ağacın sarı çiçekleri kontrast oluşturup bahçenize bol renk katacaktır. Piyasada 2 milyondan başlayan fiyatlarla güney kandili bulabilirsiniz. Benim tavsiyem bitkiyi ufak alıp siz yetiştirin. Deneyin! Aman güneydeki disko ya da turistik yerlerdeki gibi korumayın.

Murat Pilevneli.

Çiçekleriniz göz kamaştıracak

Bahçenizi ya da balkonunuzu daha da güzelleştirmek ister misiniz? Cevabınız evet ise, işe önce doğru bitkileri ve malzemeleri alarak başlamalısınız. Üstelik bunları bulmak artık çok kolay.

Artık bahçe mobilyaları, tenteler, aydınlatma elemanları Türkiye’de de bol. Bu sayede biz de yabancı dergilerde gördüğümüze benzer bahçelerde yaşayıp onlar gibi bol malzeme kullanır olduk. Malzemeler bol da, sorun hala bitkilerde. Tür toplamıyoruz, renkleri bahçemize doğru sokmuyoruz. Ama eminim bu ilgisizlik geçecek, ev dekorasyonuna verilen önem bahçeye de verilecek.

Büyük küçük pek çok fidanlık var. İstediğimiz boyda ya da yaşta ağaç almamız şimdi çok kolay. Senelerce önce Florya’daki İmamoğlu serasında kocaman 2 – 3 manolya vardı. Gidip gelip bakardım. Şimdi hangi büyük seraya gitsem o boyda bir sürü seçenek var. İtalya’dan, Hollanda’dan gelen bitkiler o kadar güzel ki. Bütçenize uygun olarak ne isteseniz bulabilirsiniz.

İthal bitki satan fidanlıklardan en sevdiklerim İstanbul Kadıköy’de Seba Fidanlığı (340 35 76), Toysan Fidanlığı (326 27 76), Büyük Çamlıca Fidanlığı (332 23 98), Avrupa yakasında Aslan Fidanlığı (262 22 77), Akasya Ziraat (582 66 77). Bunların dışında ufak mahalle seraları, semt pazarları ya da Mısır Çarşısı’ndaki Bitki Pazarı gibi yerleri de seviyorum. Ne istediğinizi biliyorsanız pek sorun yok, ama kararsız giderseniz, mal çokluğundan kafanız karışabilir.

Çiçekleriniz göz kamaştıracak

Doğru bitkiyi seçin

Lütfen bahçenize, balkonunuza ortamına göre doğru bitkiler seçin. Işık, sulama, toprak, mekanın büyüklüğü çok önemli. Ufak bir bahçeye gül diker gibi çınar ağacı dikemezsiniz. Bahçenizi, balkonunuzu yaparken yardımcı firmalar, bahçıvanlar bulun.

Kafanıza uygun birini seçip istediğiniz tip uygulamayı yaptırabilirsiniz. Bu iş evinizi içmimara teslim etmeye benziyor. Yalnız daha önemlisi peyzaj mimarları doğru bitkiyi seçmeye yardımcı oluyorlar. Eve sevmediğiniz bir şey yaptırdığınızda yıkabilirsiniz. Ama bitkiler daha kıymetli. Yıkamazsınız, o zaten yanlışsa ölür. Çünkü bitkiler canlı! Bahçenizin bakımında sulama için sadece hortum yetmiyorsa, otomatik sistem kurmak istiyorsanız kendiniz büyük marketlerden malzeme alabilirsiniz. Ama bu işi de profesyonelce yapanlar var.
Bahçede, balkonda sulama işi çok önemli. Dikilen müthiş bitkiler yaz ortasında sulanmazsa yok olur. Apartman bahçelerinde susuzluktan ölmüş güller, ortancalar, ağaçlar gördükçe çok üzülüyorum.

Günümüzde malzemeler kadar saksılar da bollaştı. Eskiden tek tip plastiklerin dışında elişi seramik saksılar vardı. Şimdi dışı sırlı, renkli plastik saksılar var. Akyüz Plastik’in renklileri en sevdiklerim. Yazlık bitkileri balkonda bu saksılara dizerseniz çok etkileyici dururlar. Mevsimlik fideler 80 bin lira. Renkli plastik saksılar da 100 binden başlayıp 2 milyon liraya kadar çıkabiliyor. Mağazalar girişlerini büyük saksılarla süslemeye başladılar. Kadeh şeklindeki Fransız Anduze seramikleri Mudo City’lerde var. Tavsiye ederim. Çok pahalı ama ev içinde, kapı girişlerinde mükemmel duruyorlar.

Neler moda?

Bu sene tüm beyaz çiçekler, gri yapraklar, mor renkler moda. Eskiden her renk çiçek karıştırılırdı. Şimdi az renk, bolca grup halinde kullanılıyor. Bahçede olsun, saksılarda olsun, ev içi kesme çiçeklerde olsun moda böyle. Geçenlerde bir arkadaşımın düğününe gittim. Tek bir çiçekten yüzlerce kullanılmıştı. Aralarda ise beyaz dal orkideler vardı. O kadar güzel duruyordu ki anlatamam.

Orkide dedim de, Amerika’da moda olan ev içi orkideler artık Türkiye’de de var. Nişantaşı’nda karakolun sokağındaki Flower House bu bitkileri getiriyormuş. Zaten o düğünün çiçeklendirmesini de bu firma yapmış. Ben çok beğendim. (Yeni evlenecekler için hakkını yememem gereken bir firma da Woods. Tel: 212 275 91 94).

Son zamanlarda en fazla satılan bitkiler mevsimlik fidelermiş. Cam güzeli, begonya, ateş çiçeği, ipek çiçeği, vapurdumanı 80 bin liradan satılıyor. Hala geç kalmadınız. Yaz sonuna iki ay var. Yeriniz varsa acele edin. Kışın bu yerlere hercai menekşe ya da çuha çiçeği dikebilirsiniz. Çalılarda da tabii ki gül baş sırada. 500 bin ila 6.5 milyon arasında katmerli, yalınkat, değişik pek çok çeşidi bulabilirsiniz. Ben en çok küçük pon pon gülleri ve yalınkat kokuluları seviyorum.

Lütfen dümdüz gül bahçesi yapmayın. Çok çirkin. Biraz çit, taş, yardımcı bitkilerle gülleri zenginleştirin. Malzeme bolken kullanın. (Taşlarla sarmaşık güller çok güzel oluyor, tavsiye ederim!) Büyük bitkilerden manolyalar (ilkbahar ya da yaz), çamlar, yazın yapraklı gölge yapan ağaçlar en fazla satılanlar. Manolyaların fiyatı 10 milyonla 825 milyon lira arasında değişiyor. Bu ağacın 10 metreliğini alır ve bitkinin yetiştiği süreyi düşünürseniz bence fiyat az bile. Ağaçların dışında çim tohumları da çok satılıyormuş. 1.850.000 liradan başlayan fiyatlarla pek çok uygun karışım alabilirsiniz.

Ben pek çim sevmem, bakımı zordur. Siz de fazla çim yerine başka yer örtücüleri kullanın; ardıç, cotonaster gibi. Hem masrafı azaltırsınız hem de bakımı. Çim biçilmek, havalandırılmak ister. Malzeme sorunumuz yok, her şey Türkiye’de var. Ama yazın susuzluğu düşünürseniz başka bitkilerle de ilgilenin. Örneğin ardıç su istemez, güneş ister.

Aydınlatma elemanları da bol

Bitkilerin dışında aydınlatma elemanları da bollaştı. Ağaç için spotlar, halojen, su geçirmeyen ampuller, gün ışığıyla yanan direkler çok ilginç. Antik görünümlülerin yanında çok modern olanları da var. Kışın yapılan bitki fuarlarında bol çeşit görebilirsiniz. Özel tasarım istiyorsanız İstanbul Akaretler yokuşundaki Fil Design’ı  tavsiye ederim. Her şey bir yana şu sıralar Karadeniz bölgesinde tahıl ambarı diye kullanılan eski serenderlerden bir tane istiyorum. Bahçede çocuk oyun evi olabilir. Çok güzel, çok şık hem de gerçek Türk işi. Çivisiz geçme olan bu evlerden istiyorsanız Karadeniz’de şehir şehir arayın. Ben Hasan Paşa’da Seba Fidanlığı’nda buldum. Fiyatını söylemem, siz sorun! Gün gelecek muhakkak ona sahip olacağım.

Bahçeme çıldırdığım İngiliz seralarından yaptıramadım ama bu serender kaçmaz. Unutmadan seraya ihtiyacınız varsa ya da seranız küçükse Bauhaus’a gidin. Eğer eviniz için süslü, müthiş bir sera istiyorsanız Elit Yapı’yı  arayın. Ben o seralardan alamadım. Evin yanına monte edilen bu yapılar yemek odası gibi de kullanılıyor. Çamdan, metalden değişik malzemelerden yapılabiliyor. Bahçenizde eskiden kullanılan limonluk kültürünü tekrar yaşatabilirsiniz. Eve gelince aydınlık, bitki dolu bir yerde dinlenmek çok hoş olabilir. Biraz merakınız varsa Türkiye’de her şey var. Olmayanlar da tek tük geliyor. Bahçe işinin sonu yok ama keyfi çok.

Murat Pilevneli.

Bahçenize ilkbaharda bakım yaptınız, peki yaz ortasında da çeşitli bakımlar yapabileceğinizi biliyor muydunuz?

Çiçekleri geçmiş, tohum yapmaya dönüşmüş çalıları kuru çiçeklerden temizlemelisiniz. Nasıl yediveren güller çiçeğinden sonra kesilirse, diğer bitkileri de böyle budamalısınız. Çiçekten sonra oluşacak tohum tüm enerjiyi çektiği için budama bitki gelişimine yardımcı olabilir. (Üretim yapmayacaksanız!)

Fakat şimdiden belirteyim, çiçeğinden sonra oluşacak meyveli bitkileri, kışın üzerinde boncuk kalacak tipik bitkileri (ilex, cotonaster, kuşburnu gibi) budamayın, yazık edersiniz. Bu dönemde bahçenize saksılı satılan tüm fideleri, ağaçları dikebilirsiniz. Ama dikkat edin bitki şok geçirip yaprak dökebilir. Korkmayın, sıcaklarda ilk dikim sonrası yaprak dökümü normaldir. İki haftaya, tekrar yaprak çıkar. Mümkünse sevdiğiniz bitkiyi alıp kabında bekletin, yaz sonunda daha garantili dikebilirsiniz. Palmiyeleri bu dönemde sökebilir, kaba alabilir ya da dikebilirsiniz. Kışın palmiyelerle oynanmaz!.

Çiçekli, çiçekleri geçmiş yazlık bitkileri sulamaya devam edin. Bahçeniz güneşliyse akşam üstü, gölgeliyse sabah sulayın. Gölgeli bahçelerde gece sulaması hem külleme hem de salyangozların çılgınca çoğalmasına neden olabilir.

Liliumların en güzeli (Lilium Candidum) bu dönemde çiçek açar. Bembeyaz pürüzsüz görüntüsüyle aşık olabileceğiniz bitkiyi gördüğünüz fidanlıklardan alıp yarı güneşli alanlara dikebilirsiniz. Satın alın diyorum çünkü bitkiyi üretmek çok zor. Dikimde çok derine gömmeyin, liliumun bu türü diğer soğanlılar gibi kendinin üç katı derine gömülmüyor; mümkün olduğunca yüzeyde olsun. (Böyle de bir huyu var!) Sevdiğiniz çiçekli bitkilerden çelikler alabilirsiniz. Hazır sürgünler yumuşakken, sürgün ucundan kesin, köklendirme tozuyla (büyük marketlerde var), bol yaprak çürüğü kumlu karışımla dikin. Sulamaya dikkat edin, kurutmayın.

Saksılı bitkilerde gelişime yardımcı olmak için çabuk etki eden sıvı gübreler ilave edin. Potas bazlı gül ya da özel domates besinleri olabilir.

Kasımpatı ve yıldız gibi çiçekleri daha iri açtırmak için sürgün ucundan elle kopartın. Yaprağa giden güç çiçeklere yansıyacaktır. Küçük bol çiçekli ev için kesim çiçeği istiyorsanız ellemeyin bırakın doğal kalsın. Çitleriniz gerekiyorsa tekrar budayın. Açıklık varsa ilave bitki dikin. İlkbaharda ekilen yazlık çiçekleri (begonya, cam güzeli, ateş çiçeği gibi) kalabalıklaşmışsa yer açmak için aralardan sökün, boşluk yerlere dikin. Böylece ekim ayına kadar süre uzayabilir.

Sarmaşık mor salkımları şimdi budayın, ilkbaharda bol çiçeğin sırrı, yaz budamasındadır. Formu bozulmuş esas gövdeden uzaklaşmış yeni sürgünler varsa başlangıçtan altı yaprağa kadar kısaltın.

Sıcak geceleri, güzel kokuları daha uzun yaşamak istiyorsanız bahçenize lambalar yerleştirin. Açık havadayken vaktinizi uzatın. Bauhaus ve Carrefour’a güzel malzemeler gelmiş. Benden söylemesi…

Murat Pilevneli

Temmuz böyle geçerse galiba ağustos ayı daha sıcak geçecek. Sıcak rüzgarlardan, kuraklıktan çok korkuyorum. Üzerine titrediğim bitkiler kavrulduğu zaman suçluluk duyuyorum, keşke dikmeseydim diyorum. Her gün otoban kenarlarında yanmış olanları gördükçe ayrı çıldırıyorum. Sigara içenler, içki şişelerini kırıp etrafa atanlar fırlattıkları izmaritlerin ya da camın sonradan neler yapabileceğini düşünmüyor.

Konumuz neydi, ben nereye geldim! İnsanlık belki düzelecek, biz bitkilere bakalım…
Bu hafta otoban kenarlarında, mahalle aralarında fazla ilgilenilmediği halde çok güzel çiçek açan ağaç hatmiler’den (Hibiscus syriacus) söz etmek istiyorum. Bu bakımı kolay, zahmetsiz bitki tip olarak güneyde yetişen Japon güllerine benzer. (Zaten aynı ailenin değişik türleri’dir.)

Anavatanı Hindistan ve Çin olan bitki kışın yaprağını döker.(Sarı olup dökülen yapraklar sonbahar bahçeleri için iyi bir seçenek olabiliyor.)

En gelişmişi 3 – 4 metreye kadar uzayabilir. 5-10 santimi bulan çiçekleri Japon güllerinden daha basit`tir.

Beyaz, pembe, mavi, mor yalınkatlıların dışında, katmerlileri de vardır. Çiçeklerin değişik renkleri dışında yaprakları yeşil beyaz varyant tipleride nadir olsada fidanlıklarda bulabilirsiniz. (Bu yapraklıların çiçekleri diğer türlere göre daha küçük açabiliyor.)

Aşırı soğuk bölgelerde yapraklardan sonra oluşan tomurcukları geç dönem donlarından etkilenebilir. Bitkiyi garanti altına almak için kuzeye bakan, öğleden sonra güneşli, duvar önlerini, rüzgarsız kuytu alanları tercih edin.

Ağaç hatmiler tam güneşten yarı gölgeye zayıf kireçli, killi, fazla su tutmayan tüm topraklarda rahatlıkla gelişirler. Dikimde toprağa atacağınız yaprak çürüğü, iyi toprağın dışında potasyumca zengin özel gül gübrelerinden de ekleyin (Büyük marketlerde ithal olanları var).

Ligustrum çitlerinden bıkanlar için değişik bir seçenek. 1.5 metrede budanarak çiçek açan hatmi çiti de yapabilirsiniz. Budanması ilkbaharda ya da çiçek sonrasında olabilir. Hastalık sorunu yoktur. Fazla su istemez ama kurak dönemlerde biraz kontrol altında tutulmalıdır.

Yaz sonunda beğendiğiniz ağaç hatmilerden üretmek istiyorsanız anaç bitkiden çelikler alın; suyu geçirgen, kumlu, bol yaprak çürüklü toprakta ılıman ortamlarda (serada) köklendirin. İlkbaharda dikeceğiniz fideler 1 metreye ancak beş senede ulaşabilir.

Tıpta kullanılan ilaç hatmi bu bitkiden değildir. Yaz başında ince uzun tohumlu gül hatmi bu işe yarayabilir. Çiçek tipleri benzer ama yapıları apayrıdır. Ben hatmi gibi çiçekli bitkileri, kelebekleri, arı ve kuşları bahçeme davet etsin diye dikiyorum.

Yurtdışında moda olan renk bahçelerinin ötesinde yeni başlayan akım kelebek ve kuş bahçeleri! Bu konuyla ilgililenenlere bitki listeleri verebilirim.

Kuşlar için; Trabzon hurması, süs elması, kızılcık, erguvan, manolya (tohumları),
bambu, palmiyeler (tohumları), cycas palmiyeleri, mimoza, akasya, selviler, huş ağaçları, kayın, dişbudak, çınar, koca yemiş, tavşan elması, porsuk, lale ağacı, kavuçuk bitkisi, okalüptüs, incir, pitosporum, ilex, yucca (avize), Japon gülü, lilium, petunya, begonya, aloe, gardenya, atlas, kuş konmaz çalısı, tüm üzümler-üzümsü çalılar, ay çiçeği, kana, eğrelti otları, begonvil, saat çiçeği ve borozan çiçeği.

Kelebekler için; Söğüt, kavak, orman gülü, at kestanesi, süs elması, kavak,
kartopu, leylak, vişne, narenciye türleri, badem ağacı, maviyemiş-likapa, acı yemiş,
erguvan, spiraea çalısı, japon gülü, ay çiçeği, brokoli, güller( özellikle yabanileri),
aster, papatya, hemerocallis, astilbe, rudbeckia, kampanula, yukka, lantana,
saat çiçeği, phlox, sedum, verbena, cosmos, zinnia, abelia, agapanthus,
cam güzeli, ya da kelebek çalısı olabilir.

Murat Pilevneli.

Meyveler ilgi alanıma girmiyor diye önceki yazımda belirmiştim. Japon bahçelerinde kullanılan, fazla bakım istemeyen sadece çicek açan süs meyvelerini (elma, kiraz vb.) tercih ederim.

Geçen haftaki kiraz – vişne yazımla ilgili çok faks aldım. Resmin yanlışlığını eleştirenlerin dışında diğer meyvelerle ilgili budama, bakımla ilgili sorular soruluyordu. Bu sebeple önce yanlış resim için özür dileyerek, dönemin başka bir meyvesi olan kayısıyı tanıtmak istiyorum.

Kayısılar ülkemizde ılıman tüm bahçelerde yetişebilen, 6 – 8 metre kadar boylanan, kışın yaprağını döken bitkilerdir. Meyve tipi, yetişme şartları, ağaç gelişmesi şeftaliyle aşağı yukarı aynıdır. Kayısının anavatanı Çin’in güney kısımlarıdır. Kayısılar meyvelerin en fazla toprak seçenidir. Her yerde, toprakta, ısıda ayrı çeşitleri denemeniz gerekiyor. Doğada sonradan üretilen 5 çeşidi bulunmaktadır. Yurdumuzda da en sevileni Malatya kayısısıdır. Kayısılar ürün verirken, iklimden etkilenebilir. İlkbaharda manolyalardan bile önce çiçek açmaları kimi zaman tehlikelidir. Bu dönemde dondan korumak için geceleri ağaçları sıcak tutmalısınız. Plastik kılıflar uygun olabilir. Ama pembe, beyaz çiçeklere çok dikkat edin. Değmeyin, mümkünse ürün kalitesini artırmak için bu dönemde elle tohumlama, dölleme yapın çünkü doğal kuşlar, arılar, kelebekler daha ortaya çıkmamış olabilir.

Kayısılar ürün verebilmeleri için 350 ila 900 saat arası 7 derecede ilkbaharı geçirmelidir. Aksi takdirde verim düşer. Bahçenizde ilkbahardaki soğuk günlerden ve sabah güneşinin kavuruculuğundan korumak için kayısıları kuzey cephesine bakan, öğleden sonra güneş alan bölümlere dikin. Türkiye’de serbest çalı formundaki ağaçlarda ürün elde edilebiliyor. Çok soğuk bölgelerde duvarda tellerle destekli, budanmış şekilde ya da serada kayısı yetiştirilebilir.

Kayısılar kireçli, humusça zenginleştirilmiş, suyu geçirgen toprakları sever. Diplerindeki fazla su birikimi bitkiyi öldürebilir. Bitkileri yaz sonu, kış başında dikin. Meyvecilik için birden fazla ağaç dikmeniz gerekiyorsa 5 metrede bir fidan dikin. Unutmadan belirteyim kayısı kirazda olduğu gibi başak bir ağaçla döllenmez, bitki kendine yetebilir. İkinci kayısı gerekmeyebilir.

Meyveleri kalite bakımından geliştirmek için ilk çiçekli zamanda kontrol altına alın. Fazla miktar çiçeği elle temizleyin, oluşacak meyve miktarını azaltın. Budamasına gelince geçen seneki sürgünü en dibinden, birinci filiz üzerinden ürün sonrası kesin. Ayrıca ilkbahardaki sürgünleri en fazla 6 yaprakta durdurun. Meyvelerden sonra bu miktarı üçe düşürün. Zayıf ağaçları geliştirmek için kök budaması da yababilirsiniz. Ağaçta zararlı kelebekler, bakteriler oluşabilir. Böyle durumlarda meyvenin oluşmasına göre gerekli ilaçlamayı yapın.

Kayısılar toplandıktan sonra ev içinde bir gün sıcakta bekletilirse daha tatlı olur. Buzdolabında, dondurucuda çekirdeklerini çıkardıktan sonra uzun süre saklanabilir. Yurdumuzda çok yaygın olan kurutulma, pestil yapma en tipik kayısı saklama şekilleridir. Arabistan’da kuru hurma neyse bizim için de kuru kayısı aynı önemdedir. Bitkinin yaprakları, çekirdekleri de kullanılmaktadır. Yapraklar iç parazit düşürmek için, çekirdekler de yağ çıkarmak, sabun yapmak için kullanılır.

Piyasada 1.250.000 liradan başlayan yaz – kış saksılı bitkiler olabileceği gibi kışın çıplak köklü satılanlarını da bulabilirsiniz.

Murat Pilevneli.

Fırsat buldukça yeni bahçemle uğraşıyorum. Beni tanıyıp, bahçeyi görenler belki eleştiriyorlardır. Şu anda büyük temel ağaçları dikiyorum ya da olan çalılıklara ilkbahar – sonbahar için renkliler ilave ediyorum. Görünürde hiçbir şey yapılmamış gibi! Mümkün olduğunca doğal çim, çiçek ve diğer küçük bitkiler yaşadığım sürece bahçeye dahil olacak, hiç acelem yok.

Dikkat ettim, her gezen meyveleri nereye dikeceğimi soruyor. Ben de bu konuyu geçiştiriyorum. Çünkü meyve işi en zoru. Tamam dikerim, ama doğru bakımı öğrendiğim zaman. Hiçbir işi yapmış olmak için yapmam. Bu arada 150’ye yakın ağaç diktim, daha en başındayım, beni eleştirenlere duyurulur!

Bahçenin ilerisinde ılıman kuytu bir bölüm var. Meyveleri, özellikle vişne ve kirazları orada yetiştirmeyi planlıyorum. Bu iki bitkinin bakımları, istedikleri şartlarda hemen hemen aynı gibi. Temel farkları var ama az. Senelerdir kirazlar bol ürün versin diye bahçelerde ikişerli gruplar halinde dikilirdi. Normal bir kiraz asla onu dölleyecek başka bir cins kiraz olmadan ürün vermez. Kiraz ağacının 20 metre kadar büyüğünü düşünürseniz ufak herhangi bir bahçe bu bitkiye yer için küçük gelebilir. Fakat ’70’li yıllardan sonra tek başına ürün verebilen ve en gelişmişi 5 – 10 metreyi bulan türler üretildi. Böylece kirazlar tekrar popülerliğini kazandı.

Araştırdım, Türkiye’de birkaç türün dışında pek çeşit bilinmiyor. Aslında benim öğrendiğim 15 tür olması lazım.
Yarma ya da göz aşılarıyla diğer türler çok kolay üretilebilir. Bahçenizde serbest ağaç gibi yetiştirebileceğiniz kiraz ya da vişneleri ılıman bir duvara destekleyeceğiniz gergi telleriyle yetiştirebilirsiniz. Kontrol ederek, budayarak büyük ağaç kadar ürün alabilirsiniz.

Kirazlar toplanmadığı zaman 80 tür kuşa yiyecek olabilir, dikkat edin. Ya bu tellerin dışına kuş ağı kaplayın ya da ürünü önceden toplayın. Telle kiraz ya da vişne yetiştirmenin dışında çalı formunda bitki yetiştirilip ürün elde edilebilir. Bu arada belirteyim, budama, ilaçlama, gübreleme çok önemli. Telle üretimin, çalı gibi olanların budaması şekilde farklı ama ikisi de zaman olarak ilkbaharda ya da üründen hemen sonra yapılıyor. Diğer vakit budamaları hastalıklı gümüş yaprakların bakteri oluşumuna yol açabilir.

Meyve konusu çok uzun. Toprakları fazla sulu olmamalı, kireçli olanlar kirazlara en uygunu; vişne biraz daha ormansı besince zengin olanı istiyor. Yazın kontrollü sulama, gübreleme yapmalısınız. Kirazlar 1 metrekareye 35 gram amonyüm sülfat bazlı gübreleri, vişnelerde nitrojen ağırlıklı olanları istiyor. Yani anlayacağınız herhangi bir tip gübre işe yaramıyor.

Hastalıkları da en başta meyve yiyen kuşlar, Aphids kara kelebekler, tırtıl, kara leke (kirazların üzerinde) olabilir. Böyle durumlarda acilen en uygun zirai ilaçlamayı yapın. (Kuşlara sadece tellerle koruma yeter!)
Piyasada çıplak köklüler dışında, saksılı olanları 750 bin liradan başlayan fiyatlarla bulabilirsiniz. Fazla bilgi veremediğim için üzgünüm yerim bu kadar. Daha detaylı bilgiyi ilgilenenlere sonradan verebilirim.

Murat Pilevneli.

Hayvan avcılarını duydunuz, peki bitki avcılarını duymuş muydunuz? Bugün satılan pek çok bitki anavatanı olan ülkelerden alınmış, çoğaltılıp yeni şekillere sokulmuş. Bitki avcılarını ortalığı talan etmedikleri sürece seviyorum. Her şeyi sökerlerse olmaz. Laleler Hollanda’ya buralardan gitmiş, şimdi kaç yüz çeşidi var. Bizde olsa ilk günkü sayıları kadar kalırdı. Bu bahçe ilgisizliği daha ne kadar sürecek?

Bu hafta size zamanında Hollandalıların Güney Afrika’dan getirdiği çok sevdiğim bir bitkiyi tanıtmak istiyorum: Agapanthus. Latince karşılığı aşk çiçeği anlamındadır…

17. yüzyılın ilk yarısında İngiltere’de John Parkinson bu bitkiyi üretebilmiş ve onun sayesinde bugün benim bahçemde bile yetişen Agapanthuslar dünya pazarına sunulabilmiştir.

Agapanthus, maviden mora küçük çiçeklerin uzun bir sap ucunda buket halinde tamamlayıcı koyu yeşil kılıç gibi kalabalık yaprak grubuyla çok etkileyici bir bitkidir. Her türlü suyu geçirgen topraklarda güneşten yarı gölgeye hatta ağaç diplerinde karmaşık köklerle bile mutlu yaşayabilir. İstanbul’dan Mersin’e ılıman sıcak iklimlerde gelişebilir.

Agapanthus‘un bir özelliği var. Yazın bitki kökleri rutubetli olmalı, kışın da toprakta kuru kalmalı. Çiçek açabilmesi için bol miktarda çok sıkışık dikilmelidir. Serbest bırakılan kökler çiçek açmaz. Bahçenizde böyle durumda olan bitkileriniz varsa biraraya toplayın. Agapanthus saksıda da yetişebilir. Ama saksıyı da küçük tutun. Büyütmeyin, yoksa o canım çiçekleri göremezsiniz. Dikeceğiniz bu bitkiler çok uzun yaşar. Kışın kısa süreli de olsa kar yağışına dayanabilir. Çoğaltılması da kolay. Kışın ya da ilkbaharda kökten ayırmalar yapın. Ama bu yeni fidelerden ilk yaz için çiçek beklemeyin. Mavi – mor çiçekler geçtikten sonra tohumlar gelişmeye başlar. Yaz sonunda tohumları dikebilirsiniz. Gelişmesi de yavaştır. 3 – 4 senede büyüyebilir. Üretimi kökten demiştim ama önemli bir şey var. Ayrılan fidelerin yaprağını yarıya kadar kesin, geliştirmek için sulamaya devam edin (Esas bitkide değil).

Beyaz çiçeklisi, yaprakları ve çiçeği minyatür gibi olanı, alacalı yapraklısı ve kışın tepesi kaybolan baharda tekrar çıkan türleri de sonradan üretilmiştir. Agapanthus‘un doğalı yaz kış yeşil yapraklı kalır.

Bu bitkiyi duvar önlerinde fazla sarı çiçeklerin arasında ya da yürüme bantlarının kenarında gruplar halinde kullanmayı severim. Bugüne kadar gördüğüm en güzel gruplar Büyükada’nın Nizam Plajı tarafında denize kadar uzanan büyük bir arazideydi. Çok uzaktan dev mavilik gördüm. Yakınlaştıkça bitkiyi tanıdım (Öbek büyüdükçe daha ilginç oluyor).

Renklerini, şeklini, yapraklarını görebildiğiniz için içinde bulunduğunuz günlerde bu bitkiden satın alabilirsiniz. Zor bulunan beyaz çiçeklisini ve alaçalı yapraklısını koleksiyon yapıyorsanız tavsiye ederim. Ama benim gönlüm mavi – morda. Renkli günler dilerim.

Murat Pilevneli

Yazın bahçelerde yer yer mevsimlik çiçek dikmek neredeyse adet oldu. Hem fiyatları ucuz hem bütün yaz renkli. Bakımları da doğru yapıldığı zaman size bolca mutluluk verebilir.
Bu söz ettiklerim camgüzeli, begonya, vapurdumanı, ateş çiçeği, sardunya, kadife çiçeği, papatya, digitalis (çan çiçeği), gelincik, gazanya, kosmos, yıldız, petunya ya da karanfil olabilir. Mevsimlik çiçek satan semt pazarlarında, seralarda bulabilir, hatta biraz ilgilenirseniz tohumlarından her sene siz de yetiştirip bu bitkilere sahip olabilirsiniz (Sardunya hariç, dalından kırarak üretebilirsiniz).

Arada sırada hatırlatıyorum ama yapılan yanlışlıklar inatla bitmiyormuş gibi… Camgüzeli gölge bitkisi, begonyanın buna benzer türü de güneş bitkisidir. Bitkiler sizin istekleriniz, hislerinizle büyümez. Biraz bilgi, teknik ister. Camgüzeli yarı güneşliden tam kuytu gölgeli alanlara kadar rutubetli tüm ortamlarda hazirandan ekim başına kadar çiçek açar. Begonya da rutubetli ama güneşli yerleri sever (Soğanlı büyük çiçekliler hariç. Onlar gölgeyi sever). Amerika’da begonyalara yaprağı renkli olanlar da eklenmiş. Anneannemin ablası her zaman bana bu bitkiyi sorar. Giresun’da bahçelerinde bu renkli yapraklı begonyalardan bolca varmış, senelerdir arıyor, bulamıyormuş. İç mekan seralarında bulunabilir, ama aslında teyzemin de belirttiği gibi mükemmel bir bahçe bitkisi. Ben parklarda saksılarla yapılmış harikulade örneklerini görünce ona hak verdim. Tavsiye ederim, siz de deneyin.

Bu hafta sizlere yaprağı renkli başka bir bitkiyi tanıtmak istiyorum. İsmi Hosta. Türkiye’de eski saray bahçelerinde, balkonlarda sadece yeşil yapraklısını görüyorum. Oysa o kadar değişik renkli yaprakları var ki. Yurtdışında bu bitkinin fanatik toplayıcıları var. Özel kulüpler kurmuşlar. Hosta yetiştirip bir servet fiyatına satıyorlar.

Hosta soğanlı bir bitki. Dikildiği yerde her sene ilkbaharda çıkar. Yeni sürgünleri bile çok etkileyici. Yaprağı çok makbul. Şu sıralarda lilyumvari çiçekler açıyor ama bu bitkinin çiçeği yaprağından önemli değil. Türüne göre 30 santimlik bu çiçekler mavi, beyaz, mor olabiliyor. Yaprakla etli, içi sulu. Gölgeli, rutubetli ortamlarda gelişiyorlar. Fazla güneşi sevmiyorlar. Salyangoz, tırtıl baş düşmanı. Yaprakları kemiriyorlar. Böyle durumlarda acilen ilaç yapın. Renkleri türüne göre yeşil, açık yeşil, sarı, gri ve bu renklerin karışımıyla alacalı olabiliyor. Bir hosta toprakta 1 metre kadar yer kaplayabiliyor.

Her 3 – 4 senede bir ilkbaharda köklerden yapacağınız ayırtmalarla yeni hostalar üretebilirsiniz. İthal bitki satan seralarda bulunuyor. Bir kap bitki 1 – 2 milyon lira.Renkleri karıştırmadan daimi yeşil bitkilerin dibine ekebilirsiniz. Açık sarı ve alacalı olanları koyu mekanları aydınlatmada çok işe yarıyor. Ben en çok büyük yapraklı ve gri olanını seviyorum.Bu türün (Hosta sieboldiana) çiçeği de kokuludur.

Yaprakları aranjmanlarda kullanılabilir. Toprakta yetişebildiği gibi kendi başına mükemmel saksı bitkisi de olabilir (Sulamaya dikkat). Hostayı tanıyınca fırsat bulursanız yabancı dergilerde, yabancı fidanlıklarda bu bitkiyi araştırın. O kadar çok çeşidi var ki. Postayla bile gönderiyorlar (Ne yazık ki Türkiye içinde böyle bir uygulama yok). Bulabildiklerinizi alın, bahçenize yeni bir tür katın.

Murat Pilevneli